تحرک اسپرم

مورفولوژی (شکل) طبیعی اسپرم

هنگامی که در یک  نمونه از مایع منی تعداد کمی اسپرم با مورفولوژی طبیعی وجود داشته باشد، گفته شده که فرد مبتلا به  تراتوزواسپرمی است.لازم به یادآوری است که همه مردان، اسپرم با مورفولوژی غیرطبیعی تولید می کنند. در تمامی نمونه ها حدودا 4 درصد اسپرم وجود دارد که می تواند طبیعی باشد.

تحرک اسپرم

ویژگی های  اسپرم طبیعی چیست؟

اسپرم طبیعی از قسمت های زیر با مشخصات ذکر شده تشکیل شده است:

1-سر اسپرم باید بیضی شکل و صاف باشد. 5 تا 6 میکرون طول و 2.5 تا 3.5 میکرون عرض داشته باشد. آکروزوم باید 40-70٪ از حجم سر را بپوشاند. در صورت وجود واكوئل در سر، تعداد آن ها باید كم باشد و كمتر از نیمی از حجم سر را اشغال كنند، زیرا اگر آن ها زیاد یا بزرگ باشند، به این معنی است كه DNA آسیب دیده است.

2- قطعه میانی یا گردن، همانطور که از نام آن مشخص است، بین سر و تاژک قرار دارد. عملکرد آن بسیار مهم است و وظیفه تولید انرژی را بر عهده دارد. زیرا میتوکندری را که موتور حرکت اسپرم محسوب می شود در خود جای داده است.

3-تاژک یا دم از همان ساختارهای مولکولی موجود در کروموزوم ها تشکیل شده است. تاژک نامنظم، اختلال در کروموزوم ها را منعکس می کند و مهمتر از همه، موجب اختلال در حرکت اسپرم می گردد.

بررسی پارامتر های میکروسکوپیک اسپرموگرام

اسپرماتوزوای غیرطبیعی

مورفولوژی غیر طبیعی اسپرم بدان معنی است که بسیاری از اسپرم ها در یک نمونه از مایع منی، شکل غیر طبیعی دارند. این موضوع مهم است، زیرا داشتن شکل غیر طبیعی اسپرم باعث اختلال در نفوذ آن به تخمک می شود و این موضوع ممکن است به ناباروری مرد منجر شود. اسپرم با شکل  غیرطبیعی ممکن است دارای سر، قطعه میانی و یا دم غیرطبیعی باشد. بنابراین، ممکن است ناهنجاری های زیر وجود داشته باشد:

تغییرات در سرشامل :

  • اسپرم بدون سر (pinhead)
  • سر کوچک
  • آمورف
  • گرد
  • کشیده
  • سر بزرگ (گلوبوزواسپرمیا)
  • گلابی شکل (pyriform)
  • اسپرم با آکروزوم بزرگ
  • اسپرم با آکروزوم کوچک
  • اسپرم بدون آکروزوم
  • اسپرم با واکوئل های زیاد
  • اسپرم با واکوئل های بزرگ
  • اسپرم با دو سر

تغییرات در دم شامل:

  • اسپرم بدون دم
  • اسپرم با دم پیچ خورده
  • اسپرم با دم کوتاه
  • اسپرم با دم بلند
  • اسپرم با دم تا خورده یا اسپرم با دم دوتایی.

تغییرات در قطعه میانی شامل:

  • اسپرم بدون قطعه میانی
  • قطعه میانی منحنی
  • قطعه میانی نامتقارن
  • قطعه میانی ضخیم
  • قطعه میانی نازک
  • قطعه میانی نامنظم یا با برآمدگی بیش از یک سوم ناحیه سر.

طبق معیارهای WHO، مقداری برابر یا بیشتر از 4% اسپرماتوزوئیدها با مورفولوژی طبیعی در یک نمونه از مایع سمن در نظر گرفته می شود. اگر میزان ناهنجاری ها بیشتر از 96٪ باشد، با یک مورد تراتوزواسپرمیا روبرو هستیم.

معیار دیگری برای تجزیه و تحلیل مورفولوژی وجود دارد که تا حدی سخت تر است. معیار کروگر است که طبق آن حد طبیعی 14٪ است، یعنی نمونه ای با بیش از 86٪ اسپرم غیرطبیعی، تراتوزواسپرمی محسوب می شود.

تغییرات در مورفولوژی می تواند منشأ ژنتیکی داشته باشد، از این رو بررسی مورفولوژی اهمیت بسیار بالایی دارد. اسپرماتوزوئید که اطلاعات ژنتیکی آن (یعنی نیمی از جنین آینده )، به خوبی کدگذاری و سازمانده ی نشده باشد، منجر به ایجاد جنین مناسبی نخواهد شد.

علاوه بر این، اسپرم هایی که به صورت عادی شکل گرفته اند سریعتر و به میزان مناسب تری شنا می کنند. در مقابل، بیشتر اسپرم های غیرطبیعی بی حرکت هستند و یا حرکت آهسته دارند.

آیا درمانی برای تراتوزواسپرمیا وجود دارد یا خیر؟

در مردی که اسپرماتوزوای او از نظر مورفولوژی دارای اختلال است، یعنی از تراتوزواسپرمی رنج می برد، دستیابی به حاملگی به طور طبیعی دشوار و حتی در بعضی موارد غیرممکن است. اگرچه تراتوزواسپرمي يكي از جدي ترين مشكلات ناباروری نيست، ولي در این افراد، براي داشتن فرزند، معمولاً لازم است كه از روش های کمک باروری استفاده شود.

با توجه به شرایط زوجین و درصد اسپرم های غیر نرمال، پزشک متخصص مناسب ترین روش کمک باروری (لقاح مصنوعی یا لقاح آزمایشگاهی) را تعیین می کند. البته در موارد خفیف تر، می توان مورفولوژی اسپرم را با یک رژیم غذایی مناسب، کاهش مصرف کافئین و جلوگیری از مصرف دخانیات و داروها، بهبود داد.

همچنین مکمل های غذایی خاصی وجود دارند که حاوی ویتامین ها و مواد معدنی لازم برای تولید و بلوغ مناسب اسپرم می باشند و از آسیب رساندن به DNA اسپرم جلوگیری می کنند. این مکمل ها باید حداقل به مدت 3 ماه مصرف شوند، یعنی زمانی که اسپرم از ابتدا تولید و سپس بالغ می شود.

دلایل تغییر شکل مورفولوژی چیست؟

دلایل مختلفی وجود دارد که باعث ایجاد تغییرات در مورفولوژی می شود. این دلایل شامل:

  • تغییرات ژنتیکی
  • شیمی درمانی
  • اختلالات بیضه
  • سبک نادرست زندگی
  • عفونت های منی
  • یا بیماری هایی مانند دیابت شیرین ، مننژیت و غیره …

برخی از این عوامل می توانند باعث تراتوزواسپرمی برگشت پذیر شوند، که با بازگشت تب، عفونت یا دوره های استرس از بین می رود.

آیا فردی که دارای اسپرم غیرطبیعی می باشد، توانایی باروری را دارد؟

بله ، اسپرم غیرطبیعی قادر به باروری است، اما باروری در این فرد نسبت به فرد نرمال به راحتی انجام نخواهد شد. بسته به نوع اختلال شکل اسپرم و تعداد اسپرم، احتمال باروری بیشتر یا کمتر خواهد بود. به عنوان مثال، در اسپرم های بدون سر (فاقد محتوای ژنتیکی) یا دارای آکروزوم کوچک یا فاقد آکروزوم (لازم برای نفوذ به تخمک)، لقاح انجام نخواهد شد، زیرا آن ها فاقد یک قسمت اساسی برای لقاح هستند.

آیا اسپرم غیرطبیعی می تواند منجر به سقط جنین شود؟

بله، ممکن است این اتفاق بیفتد. چرا که اسپرم تغییر شکل یافته ممکن است دارای ناهنجاری های ژنتیکی باشد که تشکیل یا تکامل جنین را دشوار یا غیرممکن می کند، بنابراین ممکن است باعث سقط جنین شود.

آیا  واریکوسل می تواند اسپرم غیر طبیعی ایجاد کند؟

واریکوسل علت تقریباً 40٪ موارد ناباروری در مردان است. واریکوسل موجب کاهش در تولید اسپرم (که عمدتا به دلیل افزایش دمای بیضه و رادیکال های آزاد ایجاد شده) می شود. بنابراین، واریکوسل هم تعداد و هم تحرک اسپرم را کاهش می دهد و به نظر می رسد که منجر به ایجاد ناهنجاری در مورفولوژی اسپرم (مانند تغییرات در سر) نیز شود.

پروتامین اسپرم و ناباروری مردان

مقدمه

در بدن انسان 60 تریلیون سلول وجود دارد.هر سلول دارای DNA در یک هسته کوچک است که اطلاعات ژنتیکی فرد را در خود جاداده است. واحد اصلی سازماندهی DNA ژنوم، کروماتین است که به صورت یک فیبر 10 نانومتری در هسته سلول وجود دارد. در ساختار کروماتین، هیستونها جزء پروتئینهای اصلی میباشند که این پروتئینها غنی از اسیدآمینه های لیزین و آرژنین هستند. ساختار کروماتین حاوی یک رشته پلیمر DNA به همراه پروتئین های هیستونی H4 وH2B H2A, H3 است.در طی سال های اخیر محققین نشان داده اند که برخلاف سلول های سوماتیکی، هسته اسپرم مهره داران به دلیل جایگزینی هیستون ها با پروتامین ها، دارای کروماتین متراکم تری هستند.

 

فرایند اسپرماتوژنز

اسپرماتوژنز در پستانداران یک پروسه تخصص یافته است که باعث تقسیم و تمایز سلول های بنیادی اسپرماتوگونی به اسپرم بالغ می شود.  این پروسه شامل چندین فاز است.

  • فاز تکثیر میتوزی (سلول های بنیادی اسپرماتوگونی، یا خودنوزائی می کنند و یا به سلول های اسپرماتوسیت تمایز می یابند).
  • فاز میوزی (سلول های اسپرماتوسیت در طی دو مرحله تقسیم میوز، به اسپرماتید هاپلوئید گرد تمایز می یابد).
  • فاز اسپرمیوژنز که در این مرحله یکسری تغییرات مورفولوژیکی و سیتولوژیکی رخ می دهد که سبب تبدیل اسپرماتیدهای گرد به اسپرم های بالغ با سر کشیده می گردد.

ازجمله تغییرات اصلی در مرحله اسپرمیوژنز، تغییراتی در کروماتین اسپرم های هاپلوئید است که باعث متراکم شدن کروماتین اسپرم می گردد. در اولین مرحله از متراکم شدن، هیستون های مخصوص بیضه به جای هیستون های سوماتیک قرار می گیرند.

عملکرد پروتامین ها

در بیضه هیستون H1 وجود ندارد و هیستون H2 به دو شکل متفاوت H2AX و H2AZ دیده می شود و هیستون های H3 وH4 استیله هستند. استیله شدن بیش ازحد هیستون ها، باعث می گردد میل اتصال آن ها به DNA کمتر شده و DNA به حالت آزاد در آید. سپس با فعال شدن آنزیم توپوایزومراز، دو رشته ی DNA شکسته شده و اجازه می دهد. هیستون های بیضه با پروتئین های انتقالی 1 و 2 (TNP1)و (TNP2) جایگزین شوند و در نهایت( TNP (proteins nuclear transitionها با پروتامین های فسفریله جایگزین شده و باعث شکل گیری ساختارهای حلقوی (توروئیدال)و فشردگی DNA در هسته خواهند شد. پروتامین های پستانداران دارای باقیمانده های اسیدآمینه آرژنین می باشند که این اسیدآمینه باعث خنثی شدن بار منفی فسفات های DNA شده و درنتیجه باعث اتصالات قوی آن ها با رشته DNA خواهند شد.

همچنین این پروتامین ها حاوی اسیدآمینه سیستئین نیز می باشند که این اسیدآمینه ها سبب اتصالات دی سولفیدی درون مولکولی بین پروتامین ها شده و درنتیجه باعث فشردگی DNA اسپرم و افزایش پایداری کروماتین اسپرم می شوند. ژنوم انسان دو نوع پروتامین را کد می کند که شامل: پروتامین 1( P1 )و پروتامین 2( P2 ) است.

در مطالعاتی که روی پروتامین p2انجام دادند دریافتند  که P2 دارای گروه های کمتری از اسیدآمینه سیستئین است، بنابراین پیوندهای دی سولفیدی کمتری را ایجاد می نماید و این به لحاظ نظری، DNA را بیشتر آسیب پذیر نموده و باعث تغییر در بیان P2 خواهد شد. مشاهدات نشان داده اند که تغییر در بیان P2 در مردان نابارور رایج است.

تاثیر سیگار بر پروتامین

نتایج مطالعه دیگری که اثر سیگار کشیدن بر روی نسبت mRNA پروتامین 1 و 2 در اسپرم مردان نابارور را بررسی کرده، بیانگر این مطلب است که سیگار کشیدن سبب ایجاد عوامل استرس اکسیداتیو گردیده و همچنین اثر منفی بر روی اسپرم و درنهایت منجر به کاهش غیرطبیعی سطح mRNA پروتامین و ناباروری مردان سیگاری میگردد؛ بنابراین بررسی نسبت mRNA پروتامین اسپرم به عنوان یک فاکتور برای پیش بینی کیفیت اسپرم و قدرت باروری مطرح میگردد.

 

اختلالات در اسپرماتوژنز

تحقیقات اخیر مشخص نموده اند که در افراد بارور، نسبت پروتامین p2: p1 نزدیک به یک است؛ و تغییر در نسبت P1 به P2 می تواند منجر به نقایص اسپرماتوژنز و لقاح و باروری گردد که این اختلالات  را میتوان به دو علت نسبت داد؛

1 )عملکرد غیر طبیعی تنظیم کننده های رونویسی و ترجمه

2 )پروتامین ها به عنوان نقاط تنظیم بازرسی در اسپرماتوژنز عمل می کنند. و در نتیجه بیان غیرطبیعی آن می تواند القا پروسه آپوپتوز و کاهش کیفیت پارامترهای اسپرمی ازجمله تعداد، تحرک و مورفولوژی را به همراه داشته باشد.

کاهش پروتامین یا اختلال  در نسبت P2:P1 ،آسیب DNA را در افراد افزایش می دهد. علاوه بر این مشخص گردیده که عفونت های باکتریایی نیز می توانند سبب بروز اثرات منفی بر تراکم کروماتین اسپرم و نسبت P2:P1 گردد و همچنین، در این مطالعه ارتباط منفی بین عفونت های باکتریایی و پارامترهای اسپرمی (غلظت و تحرک)گزارش شده است .

همچنین دانشمندان در گزارش های دیگری نیز اذعان نموده اند که هر گونه نقص و تغییر در بسته بندی کروماتین، باعث شده که اسپرم در برابر فاکتورهای مخرب مانند: اندونوکلئازها و رادیکال های آزاد آسیب پذیر شود. و در نهایت منجر به فراگمنتاسیون DNA و کوتاهی طول تلومر گردد.

در این راستا ارتباط معکوس بین اسپرمهای حاوی آسیب DNA و کمبود پروتامین با طول تلومر یافتند که این موضوع بیانگر این مطلب است که بسته بندی غیرطبیعی کروماتین، سبب کوتاهی طول تلومر اسپرم و درنتیجه تأثیر منفی بر میزان باروری اسپرم می گذارد .

عوامل موثر در آسیب DNA

علاوه بر کمبود پروتامین، عوامل متعددی می تواند در آسیب DNA اسپرم نقش داشته باشد که شامل موارد زیر است:

1 )آپوپتوز (مرگ برنامه ریزی شده سلول) در روند اسپرماتوژنز

2 ) نقص در فعالیت توپوایزومراز 2 :دریافتند که حذف پروتامین ها در اسپرم منجر به برش کامل DNA به وسیله ی توپوایزومرازها و آنزیم نوکلئاز شده و این نشان دهنده ی پروتامینه شدن ناقص است که درنتیجه باعث افزایش آسیب DNA و ناباروری خواهد شد.

3 )افزایش تولید ROS( گونه های فعال اکسیژن)و آسیب DNA اسپرم: بسته بندی محکم DNA و حضور آنتی اکسیدان ها در مایع پلاسما باعث محافظت DNA در برابر استرس اکسیداتیو خواهد شد. مطالعات متعددی نشان داده اند که اسپرمهایی که در معرض ROS قرارگرفته اند، آسیب DNA و تغییرات کروموزومی در آن ها بیشتر بوده است.

 

گلوبوزواسپرمی و پروتامین

محققین دریافتند که بین بیماران نابارور گلوبوزواسپرمی ( اسپرم های سر گرد) و کاهش پروتامین ارتباطاتی وجود دارد. گلوبوزواسپرمی یک ناهنجاری شدید مورفولوژی اسپرم است که منجر به ناباروری اولیه و کاهش لقاح پس از تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI )خواهد شد. عدم فعال شدن تخمک به عنوان عامل اصلی شکست در لقاح پس از ICSI در نظر گرفته میشود؛ بنابراین فعالسازی مصنوعی تخمک  Artificial Activation oocyte ) AOA) معمولا به همراه ICSI انجام خواهد شد.

نتیجه

تراکم هسته اسپرم ازجمله رخدادهای اصلی در فرایند اسپرمیوژنز است. هرگونه نقص در بسته بندی کروماتین می تواند باعث کمبود پروتامین در ساختار کروماتینی اسپرم گردد.  و لذا به جای تراکم هسته، کروماتین حالت ازاد به خود می گیرد که در برابر حمله رادیکال های آزاد در امان نیست و منجر به استرس های اکسیداتیو می شود؛ بنابراین، ساختار DNA اسپرم مستعد شکستگی می گردد و این اسپرم ها توانایی باروری تخمک را ندارند و درنهایت کاهش پتانسیل باروری فرد را موجب میشوند. با استفاده از درمان آنتی اکسیدانی میتوان تا حدی فرایند اسپرماتوژنز را بهبود بخشید تا اسپرم تولیدشده با تراکم مناسب کروماتین و کیفیت بهتری ازلحاظ شکل، تحرک و تعداد برخوردار باشد.

بیوپسی بیضه (نمونه برداری از بیضه)

ناباروری در میان مردان یکی از رایج ترین مشکلاتی می باشد که امروزه افراد بسیاری به این امر دچار هستند. برای درمان ناباروری مردان روش های بسیار مختلفی ارائه می گردد که بیوپسی بیضه از جمله موارد پیشنهادی بوده و تاثیر به سزایی در درمان این معضل خواهد داشت.

بیوپسی بیضه چیست؟

شناخت دقيق وضعيــت اسـپرماتوژنز و نمـاي هيستــوپاتولوژيــك بيـضه مـردان نابــارور بـا هـدف يافتــن حداقل تعدادي سلول اسپرماتيــد يا اسپرماتوزوا براي استفاده از این سلول ها جهت بارور نمودن سلول تخمک اهمیت زيادي دارد.
نمونه برداری از بیضه یا همان بیوپسی بیضه بدلیل بررسی کیفیت اسپرم آقایان انجام می گیرد. در این نمونه برداری یک تکه کوچک از بیضه برداشته می شود. البته این تکه های نمونه می تواند از یک بیضه یا هر دو بیضه برداشته شود. تکه های نمونه گیری شده برای بررسی از نظر کیفیت اسپرم و وجود اسپرم مورد ارزیابی قرار می گیرد. فرایند تولید اسپرم در مردان در بیضه در داخل لوله های منی ساز صورت می گیرد. در داخل لوله های منی ساز سلولهای زایا وجود دارند این سلولهای زایا پس از ۱۶ مرحله و ۶۴ روز تبدیل به اسپرم بالغ می شوند.

با بیوپسی بیضه چه ارزیابی هایی می توان انجام داد:
1- سلول زایا وجود دارد یا خیر؟
2- اگر سلول زایا وجود دارد، تکامل یافته هستند یا به صورت نابالغ وجود دارد؟
3- به چه میزان اسپرم بالغ در نمونه ی برداشته شده وجود دارد؟

کاندیدهای بیوپسی بیضه
در مواردی که تعداد اسپرم‌ها در آزمایش اسپرموگرام صفر است و بررسی هورمونی نرمال است یا هورمون FSH افزایش یافته باشد. نیاز به نمونه برداری از بیضه است.
1- در مایع منی بیمار اسپرم وجود نداشته باشد (آزواسپرمی، تعداد اسپرمها صفر)
2- هورمونهای بیمار طبیعی باشند.

نحوه نمونه گیری اسپرم از بیضه

روش جراحی
عمل جراحی (TESE) با یک برش حدود 1 سانتیمتر روی پوست کیسه بیضه و سپس برش روی سطح بیضه انجام می‌شود و می‌توان آن را با بی حسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام داد. در صورتی که نمونه برداری اولیه منفی باشد و اسپرم مشاهده نشده باشد یا سایز بیضه‌ها بسیار کوچک باشد. باید از عمل جراحی نمونه برداری بیضه با میکروسکوپ یا میکروتسه (Micro TESE) کمک گرفت، که در این روش با برش بزرگتر روی پوست و سطح بیضه و با بزرگنمایی میکروسکوپیک از نقاط با نمای مناسب تر بافت بیضه که احتمال بیشتری برای وجود اسپرم در آنها مطرح است، نمونه برداری انجام می‌شود.

روش PESA یا دریافت اسپرم با سوزن مخصوص

پیش از انجام روش PESA، معمولاً پزشک به فرد توصیه می کند که با تراشیدن موهای ناحیه تناسلی و به صورت ناشتا، در صبح روز آزمایش وارد مرکز جراحی شود. پس از مهیا نمودن شرایط استریل و بی حسی موضعی، اسپرم ها به کمک سرنگ و سوزن انسولین آغشته به ماده ای مخصوص، از اپیدیدیم (لوله داخلی بیضه) کشیده می شود و تحویل آزمایشگاه می گردد. مثبت بودن نمونه سوزنی، فرد را کاندید میکرواینجکشن می کند؛ اما در صورت منفی بودن آزمایش، نیاز به عمل جراحی وجود دارد. باید ذکر کرد که این روش، اغلب برای افراد وازکتومی شده و با هدف کاهش هزینه و اجتناب از نمونه برداری به کار می رود.

 

هدف از انجام بیوپسی بیضه

نمونه برداری از بیضه به منظور انجام آزمایش های تشخیصی و بدست آوردن اسپرم برای استفاده از روش های کمک باروری نظیر IVF و IUI انجام می شود.
از آنجایی که فرآیند تولید اسپرم در نقاط مختلف بیضه متفاوت است. نمونه برداری از قسمت های مختلف بیضه انجام می شود. امروزه جهت نمونه برداری، برای بیضه چهار قسمت در نظر می گیرند و سپس از هر قسمت نمونه برداری را انجام می دهند. بعد از نمونه برداری از بیضه در صورت حصول اسپرم بالغ، نمونه ها منجمد می شوند تا در فرآیندهای کمک باروری از آن ها استفاده شود. چرا که در برخی از موارد این نمونه ها تنها اسپرم های باقی مانده برای بیمار می باشند که ممکن است در بیوپسی های بعدی پزشک نتواند اسپرم بالغی را پیدا کند.

مراقبت قبل از انجام بیوپسی بیضه

پیش از انجام این تست موارد زیر را به پزشک اطلاع دهید:
• هر نوع مشکل خونریزی
• آلرژی به داروها شامل بی حسی
• استفاده منظم از هر دارویی. لیستی از تمامی داروهای مصرفی خود را به پزشک ارائه دهید
• استفاده از هر نوع داروی ضد انعقاد خون مثل وارفارین، هپارین، انوکساپارین، آسپرین، ایبوپروفن و یا سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی.
• اگر بیوپسی بیضه ها در زیر بی حسی موضعی انجام شود، معمولا آمادگی خاص دیگری نیاز نیست.

خطرات بیوپسی بیضه

خطر کمی برای خونریزی مداوم و یا عفونت ناشی از این روش وجود دارد. خطری برای مشکلات مربوط به نعوظ و یا ناباروری وجود ندارد. اگر بی هوشی عمومی استفاده شود، خطر کمی از نظر عوارض بی هوشی وجود دارد.

نتایج بیوپسی بیضه

به طور کلی آزمایش نمونه حاصل از بیوپسی یبضه می تواند ۴ نتیجه به همراه داشته باشد:

1- طبیعی
این بدین معنی است که علت فقدان اسپرم در مایع منی بیماری بیضه نیست.

2- توقف در تکامل اسپرم
برای تولید اسپرم سلولهای زایا در لوله های منی ساز از ۱۶ مرحله عبور کرده و تبدیل به اسپرم بالغ می شوند. گاهی این تکامل چند مرحله پیش رفته و در مرحله بخصوصی متوقف می شود.

3- کمبود تولید اسپرم
در این بیماران در قسمتهائی از بیضه تکامل کامل اسپرم صورت می گیرد ولی آنقدر اندک است که در مایع منی ظاهر نمی شود.

4- فقدان سلول های زایا
در این موارد یک انسداد در مسیر خروج اسپرم از بیضه ها وجود دارد که به آن آزواسپرمی انسدادی (Obstructive Azoospermia) می گویند. در تعدادی از این بیماران می توان با جراحی انسداد را برطرف نموده و بیمار از راه طبیعی بچه دار شود.

تاثیر خرنوب بر تولید مثل مردان

مقدمه

در این مقاله به بررسی اثرات خرنوب بر تولید مثل مردان می پردازیم.تولید مثل، که از اولویت هاي اصلی سازمان بهداشت جهانی است، اساس بقاي انسان است. عوامل زیادي وجود دارند که می توانند پتانسیل تولید مثلی را کاهش و یا کاملاُ از میان ببرند و سبب ناباروري شوند. ناباروري به عدم رخداد بارداري در یک زوج، پس از یک سال نزدیکی بدون استفاده از روش هاي پیشگیري از بارداري اطلاق می شود. حدود 10 تا 15درصد زوج ها به این مشکلات مبتلا هستند که در 40 درصد موارد، ناباروري مردان، علت اصلی و در 20 درصد موارد هر دو عامل زنانه و مردانه مطرح است.

حدود یک چهارم زوج هاي ایرانی، ناباروري اولیه را در طول زندگی مشترکشان تجربه می کنند. یکی از دلایل ناباروري در مردان آستنوزواسپرمی با منشا نامشخص است. این وضعیت با کاهش حرکت اسپرم یا نبود حرکت اسپرم در مایع منی مشخص می شود.

در سال هاي اخیر تولید بیش از حد گونه هاي واکنش پذیر اکسیژن(ROS) به وسیله لوکوسیت ها و نیز اسپرم هاي غیرطبیعی در مایع منی و به دنبال آن ایجاد استرس اکسیداتیو یکی از دلایل ناباروري در مردان مطرح گردیده است. رادیکال هاي آزاد از مسیرهاي مختلف متابولیکی در هر سلول هوازي ساخته می شوند اما منشا اصلی آن ها در مایع سمینال مردان سلول هاي سفید و اسپرم هاي غیرطبیعی و نابالغ می باشند.

از آنجایی که آنتی اکسیدان ها نقش محوري در دفاع سلول ها علیه رادیکال هاي آزاد دارند، بنابراین احتمال می رود که کاهش فعالیت آنتی اکسیدان هاي سیستم فیزیولوژیکی بدن با کاهش کیفیت سلول هاي اسپرم مرتبط باشد.یافته هاي متعددي نشان می دهد که گونه هاي فعال اکسیژن می توانند پارامترهاي متعدد اسپرم از جمله مرفولوژي و حرکت اسپرم ها را به شدت تحت تاثیر قرار دهند.


خرنوب

خرنوب(Carob) با نام علمیCeratonia silique یکی از گیاهان خانواده Fabaceae است که در 15 سال اول زندگی خود هیچ میوه ای نمی دهد. میوه ای به رنگ قهوه ای با طعم بسیار شیرینی دارد و حاوی حدود 14 عدس بسیار سخت است. این گیاه در کشورهای خاص آسیایی از جمله چین ، مالزی ، ترکیه و ایران رشد می کند.این گیاه به طور گسترده در استان فارس رشد می کند.در واقع میوه خرنوب غلاف قهوه ای به طول 10-25 سانتی متر است که وزن آن از 80-90٪ غلاف و 10-20٪ دانه تشکیل شده است.

ترکیبات خرنوب

خرنوب داراي سطوح بالایی از کربوهیدرات ، پروتئین و سطح پایینی از چربی و شامل حدود 7درصد فیبر خام می باشد. همچنین منبع غنی از آهن،کلسیم، سدیم، پتاسیم، فسفر و گوگرد و نیز ویتامین هاي E،D،C، نیاسین(B3)، اسید فولیک(B9) و پیریدوکسین(B6) است. پودر خرنوب شامل 11 ترکیب فنولی است، که پیروکالول، کاتکول و اسیدکلروژنیک را به مقدار زیاد و مقادیر کمی از سایر ترکیبات فنولی مثل کومارین، سینامیک، فرولیک و اسید گالیک را دارد. همچنین داراي 17 اسیدهاي چرب می باشد، عمدتا از چهار اسیدچرب شامل: اولئیک، لینولئیک، پالمتیک و اسید استئاریک است.به علاوه حاوی مواد معدنی مانند پتاسیم ، سدیم ، کلسیم ، آهن و فسفر است.

تاثیرات دارویی خرنوب

مطالعات نشان می دهد که خرنوب فشار خون ، دیابت و یبوست را بهبود می بخشد. علاوه بر این دارای خواص ضد سرطانی ، ضد تنگی نفس و آسم ، ضد باکتری و آنتی اکسیدان قوی است. مطالعات نشان داد که افزودن 10 و 20 درصد پودر خرنوب به رژیم غذایی ، پارامترهای لیپیدی و هیستوپاتولوژی قلب ، کبد و کلیه را بهبود بخشید. مطالعات دیگر خواص آنتی اکسیدانی قوی و همچنین سایتوتوکسسیتی(cytotoxicity) عصاره خرنوب و کاهش آسیب DNA توسط سلول های سرطانی را گزارش کرده اند. تجویز خرنوب باعث بهبود هیستوپاتولوژی روده بزرگ ، کاهش سطح مالون دی آلدئید و افزایش سطح آنزیم های آنتی اکسیدان در کولیت اولسراتیو شد. علاوه بر این ، ضد خواص التهابی و نوروتوکسیک برای خرنوب گزارش شده است.


خرنوب و باروری

طبق نتایج مطالعات انجام گرفته، در طول دهه هاي گذشته کیفیت اسپرم کاهش یافته است.ریزمغذي هاي مختلفی در متابولیسم اسپرم نقش دارند.محتواي بالاي اسیدهاي چرب غیر اشباع در غشاي پلاسمایی اسپرم را دلیل حساس بودن بالاي اسپرم نسبت ROS می دانند. اسپرم ها توسط پراکسیداسیون لیپید غیر فعال می شوند که همراه با تغییر در عملکرد غشا، تغییر در متابولیسم و مورفولوژي و تحرك و باروري است. هم اسپرم و هم مایع سمینال حاوي آنتی اکسیدان هایی هستند که قادر به مقابله با اثرات مضرROS هستند.مطالعات نشان داده اند که مردان نابارور به احتمال زیاد نسبت به مردان بارور داراي ظرفیت آنتی اکسیدانی پایین تری هستند.

در مطالعه ای مشخص شد که دریافت خرنوب می تواند باعث افزایش غلظت و تحرك اسپرم و کاهش استرس اکسیداتیو و عوامل التهابی بشود.همچنین در مطالعه دیگری مشخص شد که این گیاه بر آپوپتوز بیضه ها نیز موثر است.به نظر می رسد مکانیسم تأثیر احتمالی عصاره میوه خرنوب بر آپوپتوز بیضه از طریق تأثیر بر ژن های درگیر در آپوپتوز است. علاوه بر این ، تأثیر آن بر سطح مالون دی آلدئید و سیستم آنتی اکسیدانی بدن منجر به تغییر در سطح استرس اکسیداتیو می شود. دریافت گیاهان با ظرفیت آنتی اکسیدانی میتواند یکی از راه هاي مقابله با آسیب هاي اکسیداتیو اسپرم در این گروه از مردان نابارور باشد.

در طب سنتی فارسی ، از میوه خرنوب به عنوان داروی ضد عفونی کننده و برای افزایش حجم منی انسان برای درمان ناباروری مردان استفاده می شود. اخیراً نشان داده شده است که عصاره آبی غلاف خرنوب تأثیر مثبتی بر پارامترهای تولید مثل مردان دارد. در مطالعه دیگری که انجام شده است ، استفاده از عصاره هیدروالکلی دانه های خرنوب باعث افزایش سطح هورمون های جنسی و تراکم اسپرم در توبول های مایع ساز می شود.

شواهد نشان می دهد که سرب برای سیستم تولید مثل مردان سمی است. قرار گرفتن در معرض سرب باعث تولید گونه های اکسیژن فعال (ROS) ، پراکسیداسیون لیپید و کاهش آنتی اکسیدان ها می شود که منجر به ایجاد استرس اکسیداتیو در بافت بیضه می شود. همچنین ، سرب پارامترهای اسپرم وفعالیت اسپرماتوزوئیدها را کاهش می دهد. قرار گرفتن در معرض سرب با کاهش سطح AMP درون سلولی اسپرم و کلسیم و کاهش فسفوریلاسیون تیروزین پروتئین های اسپرم، عملکرد طبیعی اسپرم را مختل می کند. همچنین،گزارش شده است که عصاره غلاف خرنوب تأثیر مثبت احتمالی در برابر سمیت سرب دارد و ممکن است در جذب سرب تداخل ایجاد کند

مشکلات ومسائل عاطفی در زندگی مشترک و زناشویی مردان نابارور

مشکلات عاطفی در زندگی زناشویی                                                                                            

یکی از مهم ترین مراحل زندگی افراد که می توان به آن اشاره کرد مرحله­ ی ازدواج است.شاید عده ای به این فکر باشند که هدف اولیه ازدواج و تشکیل زندگی، روابط جنسی است.اما رابطه ی جنسی به تنهایی نمی تواند اصل مهمی باشد بلکه در کنار آن می توان به مسائل عاطفی هم اشاره کرد. صمیمیت و داشتن رابطه  ی عاطفی در زوجین می تواند زمینه ای مثبت برای دیگر امورات زندگی زوجین باشد. اما گاهی بنا به دلایلی این صمیمیت و این روابط رفته رفته سرد شده و یا از بین می رود که در این مقاله می خواهیم در مورد اثرات از بین رفتن روابط عاطفی در زندگی زوجینی که در آن مردان دچار ناباروری هستند، بحث کنیم.

مشکل و مسئله ی عاطفی در مردان نابارور                                                                                    

مردان بنا بر ساختار فیزیولوژیکی و روحیه ی خود احتمالا در پذیرش برخی مشکلاتی که برای آن ها به وجود می آیند دچار مشکل می شوند. یعنی پذیرفتن این که آن ها توانایی خود را در برخی مسائل از دست داده اند سخت می باشد. به همین دلیل دچار یک سری مشکلات در عملکرد و رفتار خودمی شوند. مردانی که قدرت باروری آن ها کاهش یافته است احتمالا در خانه با همسر خود یک سری تجربیات منفی در زمینه های مختلف پیدا می کنند.مشکلات مربوط به روابط عاطفی از مهم ترین عوامل پیش آمده در این زمینه در بین زوجین می باشد.که به مرور این مسئله می تواند پر رنگ شود و مشکلات دیگری را به وجود بیاورد.                                                    .

اما چرا روابط عاطفی این زوجین برهم می خورد؟

در جواب این سوال می توانیم بگوییم که در بیشتر مواقع زنان در پذیرش مشکلات همسران خود راحت تربرخورد می کنند تا اینکه چنین مشکلی برای خودشان پیش بیاید. به همین خاطر امکان دارد که محبت خود را نسبت به همسران خود بیشتر هم کنند، ولی اما ممکن است  که همسرشان این محبت ها را نوعی دلسوزی و ترحم قلمداد کنند که این موضوع آن ها را دچار ناراحتی،زود رنجی و یا دچار عصبانیت میکند. این مسئله باعث می شود روابط آن ها دچار تنش شود و به مرور زمان در رابطه ی جنسی هم دچار مشکل شوندو پس از مدتی کلا رابطه ی جنسی آن ها قطع گردد و یا در مواقعی هم دیده می شود که همسران این مردان از اینکه نمی تواند باردار شوند و فرزندی داشته باشند ممکن است از همسر و زندگی مشترک شان دلسردشوند و عشق و محبت خود نسبت به همسرشان را از دست بدهند.

طبق تحقیقات، پذیرش از بین رفتن مسئله ی عاطفی برای مردان سخت تر است چون آن ها روی شریک زندگی خود به عنوان اصلی ترین منبع حمایتی عاطفی حساب می کنند که شاید همین مسئله است که باعث می شود مردان بیشتر تجربیات منفی را در اثر مشکل پیش آمده برای خود تجربه کنند.از پیامدهای منفی که در پی برهم خوردن روابط عاطفی در زندگی زناشویی مردان نابارور ایجادمی شود می توان به این موضوع اشاره کرد که مردان ناباروری که رابطه ی عاطفی شان برهم خورده و رابطه ی جنسی هم ندارند ممکن است که دچار سرکوب نیازهای جنسی و عاطفی شوند و سرکوبی نیازها باعث می شود که یک سری تعارضاتی درزندگی آن ها پیش آید و اگر این تعارضات در معرض  بی اعتنایی آن ها واقع شود و به آن ها توجه خاصی نکنند با گذشت زمان ویا در دوره ی میانسالی و سالمندی یک سری مشکلات جدی را برای آن ها به وجود می آورد.

همچنین مشکلات کمبود عاطفی در کاهش اعتماد به نفس ،بروز عصبانیت و دیگر عوامل روانشناختی می تواند تاثیر داشته باشداز دیگر پیامدهای برهم خوردن رابطه ی عاطفی این است که طلاق عاطفی در بین زوجین اتفاق بیفتد.در زندگی مردانی که ناباروری را تجربه می کنند ممکن است روان ورفتار آن ها را تحت تاثیر قرار گیرد و آن ها را دچار مسائلی کند که باعث برهم خوردن تعادل زندگیشان شود. همان طور که قبلا اشاره شد در اثر تفکرات و رفتارهایی که مردان  در پی مشکل شان از خود بروز می دهند آن ها را دچار بر هم خوردن روابط عاطفی با همسرشان می کند که اگر این موضوع جدی گرفته نشود طلاق عاطفی پیش می آید. تبعات و اثرات منفی طلاق عاطفی از طلاقی که به طور قانونی وبا ابطال سند ازدواج انجام می گیرد زیاد است.

 

طلاق عاطفی چیست؟ 

طلاق عاطفی به سرد شدن روابط عاطفی بین زوجین گفته می شود که بعد از مدتی به عادت تبدیل می شود. در طلاق عاطفی با این که زوجین زیر یک سقف با هم زندگی می کنند اما پیوند زناشویی وعاطفی آن ها از بین رفته و به مسائل ومشکلات هم توجه نمی کنند. طلاق عاطفی بیشتر در زوجینی اتفاق می افتد که بنا به دلایل فرهنگی ویا خانوادگی نمی توانند طلاق بگیرند ومجبور هستن که باهم در یک خانه زندگی کنند. وقتی طلاق عاطفی اتفاق می افتد در زندگی مشترک آن ها صمیمیت وعلاقه ی جنسی از بین می رود و فقط تعهد باقی می ماند.

 

نتیجه گیری  

در هر دوره ای از زندگی افراد اتفاق هایی می افتد که زندگی آن ها را تحت تاثیر قرار می دهدویا مسیر زندگی آن ها را تغییر می دهد.ازدواج کردن هم جز آن دسته از عواملی است که باعث می شود فرد در آن تجربیات جدیدی را بدست می آورد. در زندگی مشترک همانقدر که به مسائل جنسی و رابطه ی جنسی توجه می شود باید به مسئله ی عاطفی هم توجه شود.مشکلات عاطفی و برهم خوردن روابط عاطفی در زندگی مشترک باعث ایجاد مشکلات دیگری هم می شود.

آن دسته از مردان ناباروری که با همسرشان دچار مشکلات عاطفی می شوند یک سری مسائل منفی را هم تجربه می کنند که منجر به  طلاق عاطفی می شوند.اما اگر به این مشکلات توجه نشود تقویت می شوند و عوارض جبران ناپذیری به جای می گذارند.اما چگونه می توانیم این مشکلات را حل کنیم ؟ وقتی زوجین احساس می کنند که روابطشان مثل سابق نمی باشد و همدیگر را درک نمی کنند و مشکلات طرف مقابل را بر سرشان می کوبند،می توانند با تغییر دادن سبک زندگی و ایجاد فرصت مناسب برای کنار آمدن و پذیرش مشکلشان و همچنین استفاده از برنامه ها و راهبردهایی که در مهارت های زندگی توسط مشاوران مربوطه به آنها ارائه می شود در پی حل این معضلات ومشکلاتشان بر آیند.

 

 

 

انجماد اسپرم

برای باروری موفقیت آمیز، نیاز به یک اسپرم سالم، تخمک سالم و محیط سالم رحمی وجود دارد. انجماد اسپرم روشی است که برای حفظ باروری مردانی استفاده می شود، که در معرض بیماری هایی مثل سرطان، بیماری های کلیوی، وازکتومی هستند. و یا شغل هایی دارند که به علت گرما یا اشعه، تاثیر مخربی روی کیفیت و کمیت اسپرم آن ها می گذارد.

پس از تجزیه و تحلیل اسپرم، نمونه اسپرم تحت شرایط خاص منجمد می شود و در بانک اسپرم ذخیره می شود. تا بعداً در چرخه های کمک باروری (ART) استفاده شود. علاوه بر این، انجماد اسپرم بر کیفیت اسپرم تأثیری نخواهد داشت و می توان اسپرم ها را برای مدت طولانی ذخیره کرد.

انجماد یا فریز اسپرم چیست؟

انجماد اسپرم فرایند است که در طی آن سلول های اسپرم در معرض سرمای ۱۹۶- درجه سانتیگراد قرار داده می شوند. در این دما همه فعالیت های زیستی که در سلول ها وجود دارد، متوقف می شود. انجماد اسپرم کمک می کند تا زمان برای سلول ها متوقف شود و سالها بتوان از آنها به مدت طولانی نگهداری کرد.

روند انجماد به صورت طبیعی تا اندازه ای عملکرد و ظرفیت باروری اسپرم ها را کاهش می دهد. با این وجود این روش می تواند در افرادی که به دلایل مختلف در معرض از دست دادن کیفیت و مقدار اسپرم هایشان هستند، کمک شایانی کند.

 

چه زمانی انجماد اسپرم توصیه می شود؟

انجماد اسپرم روشی برای حفظ باروری در مردان است. انجماد اسپرم یک فرایند ایمن، استاندارد و موثر است. همچنین در مقایسه با روش های محافظت از باروری زنانه مثل انجماد تخمک یا جنین، انجماد اسپرم بسیار سریع و غیر تهاجمی تر است.

در موارد زیر انجماد اسپرم توصیه می شود:

  • بیماران سرطانی: مردانی که از سرطان رنج می برند و قرار است تحت معالجه شیمی درمانی و رادیوتراپی قرار بگیرند. باید با انجماد اسپرم، باروری خود را قبل از انجام این روش های درمانی حفظ کنند.
  • پیش از عمل وازکتومی: برخی از بیماران تصمیم به انجام وازکتومی به عنوان پیشگیری از بارداری می گیرند. اما به عنوان یک اقدام احتیاطی نمونه مایع منجمد را ذخیره می کنند.
  • کاهش کیفیت اسپرم: به بیماران با اسپرم بی کیفیت توصیه می شود که قبل از شروع درمان باروری، چند نمونه اسپرم را فریز کنند. هدف از این فرآیند، اطمینان از وجود اسپرم در روز برداشت تخمک، برای لقاح تخمک های جمع شده است.
  • افرادی که مشکلات مربوط به انزال دارند: برخی از مردان هنگام انزال برای تلقیح داخل رحمی (IUI) یا لقاح آزمایشگاهی (IVF) با دشواری هایی روبرو می شوند. انجماد اسپرم به آنها امکان می دهد در طی این روش های درمانی راحت تر باشند.
  • افزایش سن: افزایش سن به مرور باعث کاهش کیفیت اسپرم ها در مردان می شود.
  • شغل و شیوه زندگی: افرادی که به علت قرار گرفتن در معرض اشعه یا مواد شیمیایی، کیفیت اسپرم هایشان رو به کاهش است. نیاز به انجماد اسپرم برای حفظ باروری دارند.

 

فرآیند انجماد اسپرم چگونه است؟

انجماد اسپرم یک روش ساده و روتین است که می تواند در آزمایشگاه IVF انجام شود. فرآیند انجماد اسپرم شامل موارد زیر است:

  • مراجعه به کلینیک باروری
  • معاینه و ویزیت توسط متخصص اورولوژی
  • آزمایش خون برای غربالگری از نظر عفونت HIV، هپاتیت و سیفلیس
  • ارائه یک نمونه اسپرم
  • تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی مقدار و کیفیت اسپرم
  • انجماد اسپرم زنده
  • ذخیره سازی اسپرم به طور نامحدود

که زمان لازم برای انجام این فرآیند یک یا دو روز است.

پروسه انجماد اسپرم

 

مکانیسم انجماد اسپرم:

به طور کلی، مكانیسم انجماد بر این پایه اسـتوار اسـت كـه هرگـاه آب موجـود در سـلول در اثر كـاهش مناسب حرارت به یخ تبدیل شود. به طوری كـه بـدون آسیب بـه سـلول، بـه طـور مـؤثر حركـات مولكولی را متوقف كند. فرآینـدهای بیوشـیمیایی سـلول بـه تعویـق افتاده و یا متوقف می شود و در نتیجه بقا سلول افزایش می یابد.

مهمتـرین اصـل در فرآینـد انجمـاد، كـاهش آسـیب در اثـر تـشكیل بلورهـای یـخ داخـل سـلولی و نمكهای سمی موجود در سلول است. برای جلوگیری از آسیب رساندن به سلول های اسپرم، پروتئین های محافظت کننده به نمونه اضافه می شوند.

پس از افزودن محافظ های برودتی، نمونه در لوله های سرمایی توزیع می شود، تا دمای آنها به آرامی پایین آورده شوند. زمانی که نمونه ها آماده شدند، درون نیتروژن مایع در دمای 196- درجه سانتیگراد نگهداری می شوند. تا در زمان مناسب  برای تکنیک های کمک باروری مورد استفاده قرار گیرند.

در سالهای اخیر، تکنیک انجماد فوق سریع، برای انجماد اسپرم در حال توسعه است که باعث کاهش مدت زمان عمل انجماد اسپرم می شود. در نمونه های با کیفیت بالا، اگرچه برخی از پارامترهای اسپرم می توانند پس از فرآیند ذوب تغییر کنند (مانند تعداد اسپرم زنده یا تحرک اسپرم). اما به طور کلی این روش اختلالی در میزان موفقیت درمان های کمک باروری ایجاد نمی کند.

آیا مردان برای حفظ قدرت باروری باید اسپرم خود را انجماد کنند؟

برخلاف آنچه در تولید تخمک در زنان اتفاق می افتد و کیفیت و کمیت تخمک از 35 سالگی به بعد کاهش می یابد. در بیضه، تولید اسپرم یک روند دائمی است. با این حال، افزایش سن به مرور باعث کاهش کیفیت اسپرم ها در مردان و ایجاد مشکلات باروری می شود. لذا بهتر است از پروسه انجماد برای حفظ قدرت باروری استفاده نمایند.

 

در حال حاضر قبل از انجام درمان سرطان، از چه روشی استفاده می شود؟

متفاوت از آنچه در زنان اتفاق می افتد، حفظ باروری در مردان بسیار ساده است. زیرا فقط شامل جمع آوری یک یا دو نمونه مایع منی است. اما بسیار مهم است که جمع آوری نمونه قبل از اولین جلسه شیمی درمانی یا رادیوتراپی انجام شود. در غیر این صورت، کیفیت نمونه بسیار پایین خواهد بود. در پسران قبل از بلوغ، نمونه برداری از بیضه، قبل از اولین جلسه شیمی درمانی یا رادیوتراپی، می تواند گزینه مناسبی باشد. اگرچه در حال حاضر موضوعی بسیار بحث برانگیز است.‌

 

چه مدت اسپرم منجمد قابل ذخیره است؟

مدت زمانی که نمونه منجمد می شود بر کیفیت اسپرم تأثیر نمی گذارد. به این معنی که ما می توانیم نمونه را تا زمانی که بخواهیم منجمد کنیم. در حقیقت، مواردی از نمونه ها وجود دارد که پس از 22 سال انجماد، منجر به بارداری شده اند. بدون اینکه مشکلی در فرزندان ایجاد کنند.

 

نویسنده: زهرا روستا/دکتری جنین شناسی

نکروزواسپرمیا یا نکرواسپرمیا و ناباروری مردان

چه عواملی باعث نکروزواسپرمیا می شود؟ – علائم و درمان

در این مقاله در ارتباط با نکروزواسپرمیا یا نکرواسپرمیا و اثراتش بر باروری مردان صحبت خواهیم کرد. نکرواسپرمیا یا نکروزواسپرمیا نوعی اختلال اسپرم است که با وجود اسپرم مرده در منی مشخص می شود. دلایل این نوع ناباروری در مردان متنوع است و روش های درمانی برای آن ناچیز است. به همین دلیل ، معمولاً برای آقایانی که نکروسپرامیا تشخیص داده شده است، فناوری کمک باروری (ART) به آن ها پیشنهاد می شود که معمولاً  تشکیل جنین از طریق لقاح آزمایشگاهی(IVF) صورت میگیرد.

1-تعریف

نکروسپرامیا یا نکروزواسپرمیا اصطلاحات پزشکی است که در آن وجود اسپرم مرده در انزال مرد بیش از 42٪ باشد. این اختلال اسپرم دلیل اصلی ناباروری مردان است. در زیر میکروسکوپ ، سلول های اسپرم مانند یک بچه قورباغه کوچک به نظر می رسند، دارای یک سر گرد و یک دم باریک هستند که به آن ها در “شنا کردن” کمک می کند. متأسفانه ، به دلایلی که در زیر توضیح خواهیم داد، اسپرم ها نیز ممکن است از بین بروند. به بیان ساده ، وقتی مایع انزالی مرد مقدار اسپرم مرده بیشتری نسبت به اسپرم های بالغ و طبیعی دارد، معمولا به آن نکرواسپرمی گفته می شود. بارزترین نشانه ناتوانی مرد در باردار شدن زن است.

2- تشخیص

تجزیه و تحلیل اسپرم یا سمینوگرام تست اصلی است که برای بررسی پارامترهای مختلف اسپرم استفاده می شود. همچنین ، تست یکپارچگی غشا اسپرم ( تست هاس) می تواند به طور قابل توجهی برای تشخیص دقیق نکروسپرامیا مفید باشد.

2-1 آنالیز سمن

آنالیز مایع منی، آزمایش اسپرم یا سمینوگرام آزمایشی است که قدرت باروری مردان را ارزیابی می کند. در این مطالعه میکروسکوپی برخی از پارامترها (غلظت اسپرم ، تحرک اسپرم و مورفولوژی اسپرم) در یک مایع منی مورد مطالعه قرار می گیرد. اگر نمونه نشان دهد که بیش از 50٪ اسپرم ها بی تحرک  هستند، ممکن است به این معنی باشد که آنها زنده نیستند. نکرواسپرمی هنگام مردن اسپرم تشخیص داده می شود ، در حالی که وجود اسپرم های زنده اما بی تحرک به بیماری به نام آستنواسپرمی اشاره دارد.

2-2- تست یکپارچگی غشا اسپرم

به منظور ارزیابی زنده مانی اسپرم ، تست یکپارچگی غشا  اسپرم انجام می شود. یک اسپرماتوزای زنده غشای خود را سالم نگه می دارد ، در حالی که یک اسپرماتوزوای بی حرکت یا مرده دارای غشای سوراخ شده است. بنابراین ، یک سلول “زنده” قادر به تنظیم پمپ کردن مواد به داخل و خارج است.اسپرم در یک مایع هیپواسمزیک وارد می شود و اسپرم های زنده به این محلول واکنش می دهند بدن اسپرم متورم و دم آن گره خورده می شود . اسپرم هایی که مرده هستند هیچ گونه واکنشی نشان نمی دهند.

نکروزواسپرمیا

سایر تست ها در جهت بررسی زنده مانی اسپرم شامل ، رنگ آمیزی ائوزین-نیگروزین می باشد. طبق اصل یکپارچگی غشا اسپرم، اسپرم های زنده  به دلیل داشتن غشای پلاسمایی سالم و یکپارچه هیچ گونه رنگی را نمی پذیرند اما در اسپرم های مرده ب دلیل آنکه غشای آن ها یکپارچگی خود را از دست داده، رنگ ائوزین – نیگروزین می تواند به راحتی وارد اسپرم گردد به همین دلیل در این روش اسپرم های های مرده به رنگ ارغوانی دیده می شوند.

3- علائم نکرواسپرمیا

هیچ علائم بالینی مرتبط با نکرواسپرمیا یا اسپرم مرده وجود ندارد. برخی از مردان مبتلا به نکرواسپرمیا از سایر بیماری ها یا اختلالات مرتبط با آن رنج می برند که دارای یک سری علائم هستند. بیماری هایی که می تواند منجر به نکرواسپرمی شود عبارتند از:

  • خروج غیرارادی منی (اسپرماتوره)
  • انزال زود رس
  • عدم تمایل جنسی
  • بیماری های بیضه: پروستاتیت ، ارکیت ، اپیدیدیمیت و غیره
  • درد طولانی مدت بیضه ها
  • ناراحتی شکمی

این علائم همیشه ظاهر نمی شوند و مرد پس از انجام آزمایش اسپرم و گرفتن تأیید پزشکی متوجه می شود که دچار نکرواسپرمیا شده است.

4- علت نکرواسپرمیا

نکروسپرامیا به دلیل عواملی مانند استرس یا مصرف برخی از داروها می تواند به عنوان یک اتفاق منفرد رخ دهد. با این حال ، عوامل دیگری نیز وجود دارد که می تواند باعث نکرواسپرمیای دائمی در مرد شود ، از جمله:

  • مصرف منظم الکل و مواد مخدر
  • عادات غذایی ناسالم
  • رادیوتراپی و شیمی درمانی
  • بیماری های دستگاه ادراری ، از جمله عفونت های دستگاه ادراری
  • عدم تعادل هورمونی
  • دوره های طولانی پرهیز جنسی

در این موارد ، درمان نکرواسپرمی و احیای اسپرم چالش بیشتری دارد. به عبارت دیگر ، مراجعه به مراکز ناباروری ممکن است تنها گزینه باروری شدن در آن ها باشد.

5- درمان

متأسفانه ، هیچ درمان یا درمان خاصی برای نکرواسپرمیا وجود ندارد. نتایج سمینوگرام از تشخیص نکرواسپرمی پشتیبانی می کند ، آزمایش باید طی سه ماه تکرار شود تا چنین تشخیصی تأیید شود. وجود اسپرم غیرقابل تحرک ممکن است نتیجه یک دوره ی تنش زای موقتی ، تب یا حتی ناشی از دارو باشد. اگر سمینوگرام دوم تشخیص را تأیید کند ، ممکن است برخی توصیه ها برای کاهش میزان مرگ و میر اسپرم ، از جمله داشتن یک سبک زندگی سالم ، با یک رژیم غذایی متعادل ارائه شود.

مصرف مکمل های غذایی مانند ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها نیز ممکن است مفید باشد. اسپرم ها سلول هایی هستند که به استرس اکسیداتیو بسیار حساس هستند ، بنابراین رادیکال های آزاد می توانند به شدت آسیب ببینند یا حتی آن ها را از بین ببرند. یک رژیم غذایی غنی از آنتی اکسیدان ممکن است مانع از مرگ سلول شود. علی رغم این واقعیت که آنتی اکسیدان ها اکسیداسیون سلول را به تأخیر می اندازند، باید توجه داشت که مصرف این مکمل ها باعث بهبود ی کیفیت اسپرم نمی شود. سرانجام ، مردان نکرواسپرم باید از پرهیز طولانی مدت جنسی اجتناب کنند ، زیرا داشتن مقدار زیادی اسپرم در منی باعث مرگ آن ها می شود.

6- نکروزوما و بارداری

شمارش تعداد اسپرم های مرده که در انزال باقی مانده راهی برای تعیین میزان ناباروری مرد است. با استفاده از این اطلاعات ، می توان پیش آگهی قابل اعتمادی از توانایی تولید مثل یک مرد را بیان کرد. اگر مردی در انزال خود اسپرم زنده داشته باشد ، احتمال بارداری به طور طبیعی زیاد است. با این حال ، اگر نرخ اسپرم های مرده بیش از 42٪ باشد ، این شانس سقوط می کند. علاوه بر این ، یک تصور موفق به پارامترهای دیگری مانند تعداد و تحرک بستگی دارد.

6-1 درمان باروری

بهترین گزینه ی درمانی برای مرد مبتلا به نکراوسپرمیا مراجعه به متخصص باروری و در نظر گرفتن لقاح آزمایشگاهی IVF است. در این موارد ، لقاح داخل رحمی IUI توصیه نمی شود ، زیرا اطمینان از موفقیت در روند IVF را به شما نمی دهد.ICSI شامل انتخاب یک سلول اسپرم با تحرک خوب و ساختار مورفولوژیکی عالی است. پس ازتزریق اسپرم ، اسپرم درون سلول تخمک قرار داده می شود و جنین شکل می گیرد

 

 

 

لکوسیتواسپرمی و ناباروری مردان

مقدمه

بیشتر موارد ناباروري، به علت ناهنجارهاي مربوط به مایع منی است.ناباروري مردان ناشـي از علـل متعـــددي از جملـــه اخـــتلالات هورمـــوني، اخـــتلالات كروموزومي، ناهنجاريهاي ساختاري بيـضه و اخـتلال در رونــد اســپرماتوژنز، ســموم، داروهــا، تشعــشعات راديواكتيو، بيماري هاي كليوي، كبدي يا خوني، اوركيت، ترومــاي بيــضه، تورشــن بيــضه، عــدم نــزول بيــضه، واريكوسل، بيماري هاي انسدادي مادرزادي يا اكتـسابي مسير انتقال اسپرم و در نهايت اخـتلال لکوسیتواسپرمی ميباشـد.

لکوسیتواسپرمی

يكي از علل ناباروري در مردان، اخـتلال عملكرد اسپرم به علت واكنش هاي التهابي مي باشد. ايـن واكنش ها ناشي از علل عفـوني و غيرعفـوني مـي باشـد و ويژگي آن ها وجود تعداد زياد لكوسيت در مـايع سـمينال است. اين وضعيت لكوسيتواسـپرمي نامیده می شود. بــا وجــود شــيوع بــالاي لكوسيتواســپرمي در  10-20% از مــردان نابارورهنوز نقش آن در پاتوژنز نابـاروري نامشخص است. لكوســيت هــاي پراكــسيداز مثبــت، منبــع عمــده توليــد راديكــالهــاي آزاد اكــسيژن در مایع سمینال هستند. علاوه بر لكوسيت هـاي مـايع سـمينال، اسپرم هـاي معيـوب بـويژه اسـپرم هـاي حـاوي بقايـاي سيتوپلاسمي نيز مي توانند به عنوان توليـد کننده ROS عمل نمايند.

تاثیر لکوسیتواسپرمی بر پارامترهای اسپرم

سلول هاي ژرمينال در مـردان، در همـه مراحـل تكـاملي خــود پتانــسيل ايجــاد ROS را دارنــد. عــده اي از محققـان، بـا توجـه بـه نقـش لكوسـيت ها در فاگوسـيتوز اسـپرم هـاي غيـر طبيعـي، اثـر لكوسيتواسـپرمي را بـر پارامترهاي اسپرم (تعداد، تحرك و مورفولوژي)، مثبـت مي دانند؛ اين اثر مثبت در برخي مطالعـات نيـز مـشاهده شده اسـت.

گروهـي ديگـر در مطالعـات خـود، تأثير منفي لكوسيتواسـپرمي را بـر پارامترهـاي اسـپرم نشان داده اند. در برخي از مطالعات نيـز ارتبـاطي ميـان لكوسيتواسپرمي و پارامترهـاي اسـپرم مـشاهده نـشده است. اسپرم نسبت به ROS حـساس اسـت؛ چـرا كـه غـشاي پلاســمايي آن حــاوي مقــدار زيــادي اســيدهاي چــرب غيراشــباع اســت و بــا توجــه بــه عــدم وجــود سيتوپلاسم در آن، فاقد آنـزيم هـاي محـافظتي اسـت يـا آنزيم هاي محافظتي آن خيلـي كـم اسـت.

همچنـين آنزيم هاي آنتي اكسيداني داخل سلولي قادر به محافظـت از غشاي پلاسـمايي اسـپرم در نـواحي آكـروزوم و دم اسپرم نيست. توليد ROS توسط دو منبع لكوسيتها، اسپرم يـا هـر دو، در مايع سمينال، استرس اكسيداتيو ايجاد ميگردد كه به پراكسيداسيون ليپيد، اختلال در تحرك اسپرم و كـاهش توانايي باروري آن منجر ميشود بنابراين تعيـين منشاء توليد ROS اضافي در مايع سمينال انسان اهميت فوق العاده اي دارد.

تاثیر عوامل محیطی

تصور اینکه لوکوسیتواسپرمی فقط نتیجه عفونت دستگاه تناسلی مرد است، اشتباه است. عوامل محیطی همچون استعمال دخانیات، مصرف الکل و همچنین ماری جوانا تعداد لکوسیت ها را در مایع منی افزایش می دهد. پرهیز طولانی مدت از مقاربت و برخی روش های ارتباط جنسی (مثل مقاربت مقعدی) می تواند موجب لوکوسیتواسپرمی شود. امروزه مستندات علمی متعدد، به لوکوسیت ها و فرآورده های حاصل از آن ها اشاره می نمایند که اثرات معنی داری بر اسپرم و عملکرد آن دارند. از این رو تشخیص لوکوسیتواسپرمی، علل ایجادکننده و درمان آن جایگاه ویژه ای در بررسی زوج های نابارور دارد.

درمان

لکوسیت ها یکی از منابع مهم گونه های واکنشگر اکسیژن در مایع منی به شمار می روند .اینکه این سلول ها چگونه وارد لوله های منی ساز می شوند، به خوبی شناخته نشده است، اما مطالعات نشان داده اند که به دنبال عفونت، اتصالات محکم بین سلول های سرتولی از بین رفته و یا مقاومت آن ها کم می شود و لکوسیت ها به داخل لوله های منی ساز هجوم می آورند.
ارتباط بین عفونت غدد ضمیمه ای و باروری کاهش یافته مردان به لحاظ علمی کاملا درك شده است و ابزار تشخیصی آن در دسترس است، با این حال درمان با استفاده از آنتی بیوتیک به منظور ایجاد باروری با نتایج ناامید کننده ای همراه بوده است. این مطلب احتمالا به دلیل برگشت ناپذیری آسیب های عملکردی ایجاد شده به دلیل عفونت یا التهاب مزمن است. بنابراین  جلوگیری، تشخیص سریع و درمان صحیح عفونت مجاری مردان از اهمیت بسزایی برخوردار است.

نتیجه گیری:

وجود مقادیر بالای لکوسیت منجر به افزایش تولید رادیکال های آزاد (ROS) در مایع سمینال می شود. رادیکال های آزاد و محصولات پایدار ناشی از آن (MDA)، باعث کاهش ظرفیت آنتی اکسیدانی (TAC) مایع سمینال می گردد. کاهش TAC و افزایش میزان MDA، باعث اختلال در عملکرد اسپرم به ویژه تحرک آن می گردد. با توجه به تاثیر مستقیم پارامترهای اسپرم بر قدرت باروری اسپرم و لقاح، می توان نتیجه گرفت که احتمالا لکوسیتواسپرمی منجر به اختلال در قدرت باروری مردان می گردد.

بررسی هورمون های جنسی مردان: چه هورمون هایی اندازه گیری می شوند؟

مقدمه

هورمون های جنسی مردانه نقش عمده ای در باروری دارند، زیرا مستقیماً با فرآیند تولید اسپرم در ارتباط هستند که به آن اسپرماتوژنز گفته می شود. مهمترین هورمون های دخیل در این عملکرد تستوسترون، دی هیدروتستوسترون، LH و FSH هستند.

آزمایشات باروری مردان

بچه دار شدن همیشه کار ساده ای نیست. اگر پس از یک سال تلاش برای باردار شدن چنین اتفاقی نیفتاده باشد، به زوجین اکیداً توصیه می شود که به یک متخصص باروری مراجعه کنند تا ببینند چه نوعی از مشکل ناباروری وجود دارد که از بارداری جلوگیری می کند. متخصصان ناباروری معمولاً از بیماران جدید می خواهند که ارزیابی کامل باروری را انجام دهند تا باروری را در زن و مرد بررسی کنند ، زیرا هر دو در مسیر بچه دارشدن نقشی دارند و هرگونه ناهنجاری می تواند علت ناباروری به طور کامل یا جزئی باشد.

برای بررسی باروری مردان ، ساده ترین و آموزنده ترین آزمایش، گزارش آنالیز مایع منی است. این شامل بررسی نمونه ای از مایع منی برای یافتن سلول های اسپرم و بررسی طبیعی بودن آن ها از نظر تحرک، غلظت، مورفولوژی و غیره است.
در صورت یافتن ناهنجاری های بسیار شدید از طریق تجزیه و تحلیل مایع منی، مانند آزواسپرمی یا کریپتوزواسپرمی، پزشک ممکن است از شما بخواهد آزمایش خون انجام دهید تا سطح هورمون شما را بررسی کند و سعی کند علت کیفیت پایین اسپرم را پیدا کند. گاهی اوقات، با درمان هورمونی می توان کیفیت اسپرم را افزایش داد.

عملکرد هورمون های جنسی مردانه

تنظیم هورمون های جنسی مردانه از هیپوتالاموس، قسمت حیاتی مغز آغاز می شود. عملکرد آن تحریک ترشح هورمون GnRH ، مسئول تحریک غده هیپوفیز برای تولید FSH و LH است.

FSH و LH

عملکرد هر دو FSH و LH بین یکدیگر ارتباط دارند ، زیرا هر دو عملکرد بیضه مردان را تحت تأثیر قرار می دهد. از یک طرف، FSH اسپرماتوژنز (تشکیل اسپرماتوزوئیدهای جدید) را در لوله های اسپرم ساز بیضه تنظیم می کند. سلول های سرتولی را که وظیفه محافظت و تغذیه سلول هایی را دارند که منجر به تشکیل اسپرم می شوند (اسپرماتوگونی) تحت تأثیر قرار می دهد. علاوه بر این ، FSH تولید پروتئین های بیضه را که به آندروژن ها متصل شوند (ABP) تشویق می کند. از طرف دیگر ، LH با تحریک سلول های لیدیگ باعث تولید تستوسترون می شود. علاوه بر این ، به لطف عملکرد ABP ، تستوسترون می تواند بر بیضه تأثیر بگذارد و نقش خود را در تولید اسپرم بازی کند.

تستوسترون و دی هیدروتستوسترون

تستوسترون اصلی ترین هورمون جنسی مردانه است. به علت عملکرد LH در بیضه ها تولید می شود. همچنین توسط غدد فوق کلیه در مردان و زنان و همچنین تخمدان در زنان تولید می شود، اگرچه در نسبت کمی.
5α-دی هیدروتستوسترون (5α-DHT) از تستوسترون ناشی می شود ، یعنی به لطف عملکرد آنزیم های 5α-ردوکتاز از تستوسترون تولید می شود. هر دو هورمون در ایجاد خصوصیات جنسی مرد ، از جمله ایجاد توده بدن ، و همچنین رشد مو درصورت نقش دارند.

پرولاکتین

همانطور که در FSH و LH اتفاق می افتد، پرولاکتین نیز توسط غده هیپوفیز تولید می شود و تا حد زیادی در باروری مردان نقش دارد. پرولاکتین برای عملکرد صحیح سیستم تولید مثل مردان لازم است و سلول های لایدیگ و تولید تستوسترون را مستقیماً تحت تأثیر قرار می دهد.

تغییرات تعادل تستوسترون/استروژن

تعادل تستوسترون/استروژن (T/E) در سلامت هورمونی مردانه حیاتی است. برای مردی سالم نسبت تستوسترون:استروژن بالا خواهد بود. اگرچه تستوسترون هورمونی مردانه است، مقدار اندکی استروژن در مردان از تستوسترون تولید می شود. با افزایش سن و همراه با تغییرات هورمونی در مردان، نسبت تستوسترون:استروژن کاهش می یابد. آروماتاز، آنزیمی که عمدتا در سلول های چربی وجود دارد، تستوسترون را به استروژن تبدیل می کند. با افزایش سن، فعالیت آروماتاز افزایش می یابد و از این رو، مردان عضله بیشتری از دست می دهند و شاهد افزایش چربی بدن خود هستند.

محدوده مرجع هورمون مردانه

تغییرات غیر عادی در سطح هورمون های فوق الذکر می تواند بر اسپرماتوژنز تأثیر بگذارد، چه به طور مستقیم و چه به طور غیرمستقیم. موارد زیر هورمون های اصلی بررسی شده در مردان برای یافتن ناهنجاری های احتمالی است:

– تستوسترون و دی هیدروتستوسترون

در داخل ارگانیسم، تستوسترون می تواند آزاد یا با پروتئین ها مرتبط باشد. این ها میزان تستوسترون طبیعی در مردان بالغ است:
تستوسترون آزاد (به پروتئین ها متصل نیست): 90 تا 300 پیکوگرم در میلی گرم.
کل تستوسترون (آزاد+ متصل به پروتئین): 270-1070 نانوگرم در دسی لیتر
اگر سطح تستوسترون کم باشد، می تواند نشان دهد که نوعی ناهنجاری وجود دارد که بر تولید اسپرم تأثیر می گذارد ، مانند آسیب به بیضه ها و در نتیجه باروری مردان. از طرف دیگر ، اگر سطح تستوسترون زیاد باشد، می تواند ناشی از تومور بیضه یا مقاومت به آندروژن باشد، از دیگر دلایل احتمالی. برخی از مواد یا داروها می توانند سطح تستوسترون را نیز افزایش دهند. سطح طبیعی 5 α-دی هیدروتستوسترون 30 تا 85 نانوگرم در دسی لیتر ست. سطح ناکافی آنزیم های 5α-ردوکتازها می تواند از سنتز 5α-DH جلوگیری کند و باعث هرمافرودیسم کاذب شود (شخصی که دارای خصوصیات جنسی ثانویه زن است اما از نظر ژنتیکی مرد است).

– FSH و LH

اگر پزشک شما شک دارد که خصوصیات جنسی مردانه شما غیرطبیعی است ، یا شما دچار اختلال نعوظ ، میل جنسی کم یا مشکلات ناباروری هستید، ممکن است برای بررسی سطح FSH و LH شما درخواست آزمایش خون بخواهد. این محدوده های مرجع است:
FSH: 1.0-12.0 mIU/mL
LH: 2.0-12.0 mIU/mL
سطوح بیش از حد FSH و / یا LH ممکن است نشان دهنده نارسایی اولیه بیضه باشد، که می تواند توسط طیف وسیعی از دلایل ، از جمله عفونت ، تروما ، شیمی درمانی … ایجاد شود.
برعکس ، سطح پایین نشان دهنده اختلال عملکرد یا اختلالات هیپوتالاموس در غده هیپوفیز است.

– پرولاکتین

سطح نرمال پرولاکتین باید بین 2.5 تا 17 نانوگرم در میلی لیتر (53-360 mIU/mL) باشد. اگر بالاتر از این محدوده مرجع باشند ، می تواند نشانگر هر یک از ناهنجاری های زیر باشد:
 سطح پایین تستوسترون
اختلال عملکرد جنسی
ژنیکوماستی (رشد غیرطبیعی غدد پستانی)
ناباروری
کم کاری تیروئید
تومور هیپوفیز
سطح پرولاکتین را می توان برای پیگیری در مورد مرد با سطح تستوسترون پایین بررسی کرد.

چگونگی مقابله با تغییرات هورمونی در مردان

با افزایش سن مردان، کاهش سطح تستوسترون اجتناب ناپذیر است. با این وجود، اگر با اختلالات جدی در زندگی خود مواجه شده اید به پزشک مراجعه کنید. وی انجام آزمایش خون برای بررسی سطوح تستوسترون را تجویز خواهد کرد.

 

تاثیر رژیم غذایی کتوژنیک بر باروری مردان

با وجود پیشرفت های مداوم در دنیای پزشکی ، چاقی با خطر مرگ و میر بزرگسالان تا حدود 2.8 میلیون نفر در سال همچنان به عنوان یک خطر عمده برای سلامتی در جهان به شمار می رود. اکثر بیماری های مزمن مانند دیابت ، فشار خون بالا و بیماری های قلبی عمدتا مربوط به چاقی است که معمولاً نتیجه سبک زندگی و عادات غذایی نادرست است. رژیم های مناسب غذایی برای کاهش وزن می توانند تا حدی به کنترل اپیدمی چاقی کمک کنند. یک رژیم غذایی که ثابت شده که برای کاهش سریع وزن بسیار موثر است ،رژیم غذایی کتوژنیک با کربوهیدرات بسیار کم و چربی بالا است.

 

رژیم کتوژنیک

رژیم کتو که به عنوان رژیم کتوژنیک نیز شناخته می شود ، نوع خاصی از رژیم غذایی است که در آن کربوهیدرات کم مصرف می شود اما محتوای چربی ها و پروتئین ها در مواد غذایی بالا نگه داشته می شود. بنابراین وزن بدن با چربی های بالا کاهش می یابد. این روش رژیم غذایی نیز چندین سال است که در حال انجام میباشد و اثر بیوشیمیایی گرسنگی را افزایش می دهد. با کاهش مصرف کربوهیدرات ها بدن مجبور می شود به اکسیداسیون اسیدهای چرب روی بیاورد.

بنابراین فرآیند کتوژنز در بدن اتفاق می افتد و مقدار کافی کالری برای فعالیت های عادی روزانه در بدن ما باقی می ماند. از آنجایی که این رژیم اکسیداسیون و کتوژنز را تحریک می کند ، بنابراین به دلیل مزایای آن ، اکنون برای درمان اختلالات مختلف مانند صرع ، بیماری های پارکینسون ، بیماری آلزایمر ، آسیب مغزی و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

اگرچه مزایای رژیم کتوژنیک بیشتر است ، اما کاهش تراکم استخوان عوارض جانبی رژیم کتوژنیک است که منجر به پوکی استخوان می شود.در این نوع رژیم ، با محدود شدن میزان کالری رژیم غذایی خطر ابتلا به بیماری های مختلف نیز کاهش می یابد.مصرف غذای کم کربوهیدرات ،متابولیسم بدن را تغییر می دهد و اکسیداسیون اسیدهای چرب را در بدن آغاز می می کند، بنابراین می تواند باعث افزایش طول عمر فرد نیز شود.
رژیم کتوژنیک از میزان چربی بالا ، پروتئین های متوسط و کربوهیدرات های بسیار کم تشکیل شده است. درشت مغذی ها در این رژیم غذایی تقریباً به 55٪ تا 60٪ چربی ، 30٪ تا 35٪ پروتئین و 5٪ تا 10٪ کربوهیدرات تقسیم می شوند. به طور خاص ، در یک رژیم 2000 کیلوکالری در روز ، میزان کربوهیدرات ها 20 تا 50 گرم در روز است.

تاریخچه رژیم کتوژنیک

راسل وایلدر برای اولین بار در سال 1921 از رژیم کتوژنیک برای درمان صرع استفاده کرد. وی همچنین اصطلاح “رژیم کتوژنیک” را ابداع کرد. برای تقریباً یک دهه ، رژیم کتوژنیک به عنوان یک رژیم درمانی برای صرع کودکان از جایگاهی در دنیای پزشکی برخوردار بود و تا زمانی که محبوبیت آن با معرفی عوامل ضد صرع متوقف شد ، به طور گسترده مورد استفاده قرار می گرفت. تجدید حیات رژیم کتوژنیک به عنوان یک فرمول سریع کاهش وزن مفهوم نسبتاً جدیدی است که نشان داده شده است حداقل در کوتاه مدت بسیار موثر است.

فیزیولوژی رژیم کتوژنیک

اصولاً کربوهیدرات ها منبع اصلی تولید انرژی در بافت های بدن هستند. هنگامی که بدن کاهش دریافت کربوهیدارت ها به میزان کمتر از 50 گرم در روز داشته باشد ، ترشح انسولین به میزان قابل توجهی کاهش می یابد و بدن به حالت کاتابولیک وارد می شود. ذخایر گلیکوژن تخلیه می شود ، بدن مجبور می شود تغییرات متابولیکی خاصی را تجربه کند. در صورت کمبود کربوهیدرات در بافتهای بدن ، دو فرآیند متابولیکی عمل می کنند: گلوکونئوژنز و کتوژنز.

گلوکونئوژنز

گلوکونئوژنز تولید درون زای گلوکز در بدن است ، به ویژه در کبد در درجه اول از اسید لاکتیک ، گلیسرول و اسیدهای آمینه آلانین و گلوتامین. هنگامی که میزان دسترسی به گلوکز بیشتر کاهش یابد ، تولید درون زای گلوکز قادر به تأمین نیازهای بدن نیست. و کتوژنز برای تأمین منبع انرژی متناوب به شکل اجسام کتون آغاز می شود. اجسام کتون به عنوان منبع اصلی انرژی جایگزین گلوکز می شوند. در طی کتوژنز به دلیل فیدبک پایین گلوکز خون ، محرک برای ترشح انسولین نیز کم است ، که محرک ذخیره چربی و گلوکز را به شدت کاهش می دهد. سایر تغییرات هورمونی ممکن است به افزایش تجزیه چربی ها منجر شود که منجر به تولید اسیدهای چرب می شود.

اسیدهای چرب به استواستات متابولیزه می شوند که بعداً به بتا-هیدروکسی بوتیرات و استون تبدیل می شود. اینها کتون های اصلی بدن هستند که با حفظ یک رژیم کتوژنیک در بدن جمع می شود. از این حالت متابولیک به عنوان “کتوز تغذیه ای”(Nutritional Ketosis) یاد می شود. تا زمانی که بدن از کربوهیدرات ها محروم باشد ، متابولیسم در حالت کتوتیک باقی می ماند. حالت کتوز تغذیه ای کاملاً ایمن در نظر گرفته می شود ، زیرا اجسام کتون در غلظت های کم و بدون تغییر در pH خون تولید می شوند. این حالت تفاوت زیادی با کتواسیدوز دارد که یک وضعیت بسیار خطرناک برای حیات است که کتون ها در غلظتهای بسیار بالا تولید می شود و PH خون را به حالت اسیدی تغییر می دهد.

 

اجسام کتونی

کتون بادی سنتز شده در بدن می تواند به راحتی برای تولید انرژی توسط قلب ، بافت عضلانی و کلیه ها مورد استفاده قرار گیرد. اجسام کتونی همچنین می توانند از سد خونی مغزی عبور کرده و منبع انرژی متفاوتی را برای مغز فراهم کنند. گلبول های قرمز و کبد به ترتیب به دلیل کمبود میتوکندری و آنزیم دیافوراز از کتون استفاده نمی کنند. تولید کتون بادی به عوامل مختلفی از جمله میزان متابولیسم پایه (BMR) ، شاخص توده بدن (BMI) و درصد چربی بدن بستگی دارد.

کتون بادی در مقایسه با گلوکز ، آدنوزین تری فسفات(ATP) بیشتری تولید می کند. که گاهی اوقات به طور مناسب “سوپر سوخت”(Super Fuel) نامیده می شود. صد گرم استواستات 9400 گرم ATP تولید می کند. و 100 گرم بتا هیدروکسی بوتیرات 10،500 گرم ATP تولید می کند. در حالی که ، 100 گرم گلوکز فقط 8700 گرم ATP تولید می کند.به این دلیل بدن می تواند تولید سوخت کارآمد را حتی در هنگام کمبود کالری حفظ کند.کتون بادی همچنین آسیب رادیکال های آزاد را کاهش می دهد و ظرفیت آنتی اکسیدانی را افزایش می دهد.

رژیم کتوژنیک و باروری مردان

رشد همه گیر چاقی به عنوان بزرگترین مشکل بهداشت عمومی در نظر گرفته می شود. که با کاهش پتانسیل باروری مردان در 50 سال گذشته همراه است. هم اکنون نیز تأثیر کاهش وزن بر پارامترهای منی بحث برانگیز است و به خوبی درک نشده است. در یک مطالعه جدید اثر کاهش زیاد و قابل توجه وزن را بر پارامترهای مایع منی در دو مرد چاق مبتلا به سندرم متابولیک گزارش داده اند. بیماران این مطالعه یک رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری (Very-Low-Caloric-Ketogenic-Diet) را طبق یک برنامه کاهش وزن تجاری (Pronokal) دنبال کردند ، که شامل سبک زندگی و اصلاح رفتار بود.

تجزیه و تحلیل منی و مورفولوژی اسپرم بر اساس دستورالعمل های سازمان بهداشت جهانی انجام شد. که در نتیجه این مطالعه تمام مشخصات منی در هر دو بیمار به وضوح بهبود یافت. تحرک کلی و تحرک اسپرم و مورفولوژی اسپرم طبیعی در هر دو بیمار بهبود یافت. در نتیجه ، علاوه بر بهبود قابل توجه در پروفایل های متابولیکی و هورمونی ، به نظر می رسد که این مطالعه از کارآیی کاهش وزن توسط یک رژیم کتوژنیک بسیار کم کالری (VLCKD)در بهبود تحرک و مورفولوژی اسپرم بیماران چاق پشتیبانی می کند.

 

نمونه ای از رژیم کتوژنیک

از غذا هایی که می توان در این رژیم استفاده کرد می توان به:
تخم مرغ،گوشت طیور،ماهی های چرب،گوشت،لبنیات پرچرب،پنیر های پرچرب،آجیل،کره بادام زمینی،گیاهان غیر نشاسته ای و چربی های سالم مثل روغن نارگیل،روغن ریتون،روغن آواکادو و … اشاره کرد.

از غذایی های که نمی توان در این رژیم استفاده کرد می توان به:
نان،غذا های شیرین و شکر دار،نوشیدنی های شیرین شده،پاستا،غلات،گیاهان نشاسته ای و حبوبات،میوه جات،سس های پرکربوهیدارت،نوشیدنی های الکلی و … اشاره کرد.