آنالیز پیشرفته مایع منی و سنجش تعداد کل  اسپرم های متحرک

در طی انجام فرایند لقاح، ماده ژنتیکی اسپرم با تخمک ترکیب شده و سلول تخم را بوجود می آورد. به همین دلیل برای موفقیت آمیز بودن این فرآیند باید اسپرم سالم بوده و عملکرد مناسبی داشته باشد. یکی از شرایط لازم برای رسیدن اسپرم به تخمک، تحرک کافی اسپرم است. اما تحرک اسپرم چقدر باید باشد؟

۱. آنالیز پیشرفته مایع منی

آنالیز پیشرفته مایع منی یک آزمایش مکمل در کنار سمینوگرام است. این آنالیز امکان ارزیابی تعداد کل اسپرماتوزوئیدهای دارای تحرک پیش رونده(TMSC) را در نمونه مایع منی، فراهم می کند. این اسپرماتوزوئیدها دارای ظرفیت باروری هستند. در تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی، قبل از ارزیابی تعداد کل اسپرماتوزوئیدهای متحرک(TMSC)، ارزیابی اولیه مایع منی انجام می شود. سپس نمونه جهت انجام ارزیابی پیشرفته به دو بخش تقسیم می شود:

  1. غلظت اسپرم: در اینجا از اسپرماتوزواهای با کیفیت بالا، برای بدست آوردن میزان TMSC استفاده می شود.
  2. پلاسمای منی: در این قسمت، اسپرم های بی تحرک و سلولهای غیر اسپرم موجود در مایع منی (که شامل سلولهای اپیتلیال، لکوسیتها و غیره) باقی می مانند و این بخش کنار گذاشته خواهد شد.

نتیجه آنالیز پیشرفته اسپرم

گاهی اوقات، تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی را آزمایش ظرفیت پذیری اسپرم نیز می نامند. زیرا نمونه مایع منی جهت آنالیز دقیق تمامی پارامترها باید مورد ارزشیابی قرار گیرد، که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.

 

۲. ظرفیت پذیری (کاپاسیتی) اسپرم

ظرفیت پذیری اسپرم فرایندی است که پس از انجام رابطه جنسی بدون محافظت، به طور طبیعی در دستگاه تولید مثل زنان اتفاق می افتد. سلولهای اسپرم همانطور که از طریق دهانه رحم و لوله های رحمی پیش می روند تا به تخمک برسند، دچار یک سری تغییرات فیزیکی و شیمیایی می شوند که توانایی باروری را کسب می کنند. به عنوان مثال، یکی از تغییرات مهم، افزایش تحرک اسپرم است که به آنها امکان می دهد با سرعت بیشتر و  شدت بیشتری حرکت کنند.

در آزمایشگاه های IVF ، هم در انجام سنجش میزان TMSC و هم در هر روش درمانی دیگر برای باروری، لازم است که ظرفیت پذیری اسپرم، شبیه به فرآیند طبیعی ظرفیت یابی در دستگاه تناسلی زنان، انجام شود. با این کار می توان کیفیت مایع منی را بعد از ظرفیت یابی بررسی کرد و مشخص کرد که آیا اسپرم به دست آمده قادر است تخمک ها را به راحتی بارور کند یا خیر.

ظرفیت پذیری اسپرم به طور طبیعی

۳. انواع ظرفیت اسپرم

دو روش از متداول ترین روش های ظرفیت پذیری اسپرم در آزمایشگاه های آندرولوژی عبارتند از:

  1. شنا کردن: به این صورت که نمونه مایع منی سانتریفیوژ می شود و سلول ها که حاوی اسپرم و سایر سلولهای غیر اسپرمی می باشند، در پایین لوله باقی می مانند. و پلاسمای سمینال(مایع رویی که فاقد سلول است) برداشته می شود. سپس یک محیط کشت به سلول ها اضافه می شود و نمونه برای مدتی در دستگاه انکوباتور باقی می ماند. در طی این زمان، متحرک ترین اسپرم ها به سطح “شنا” می کنند، در حالی که سلول ها و اسپرم های بی حرکت در پایین لوله باقی می مانند.
  2. شیب چگالی: به این صورت که دو محیط با تراکم متفاوت در یک لوله آزمایش قرار می گیرند و نمونه منی در بالای دو لایه قرار می گیرد. پس از سانتریفیوژ، اسپرم متراکم تر (با تحرک بیشتر) قادر به عبور از شیب ها و استقرار در پایین لوله خواهد بود. نمونه باقی مانده در پایین لوله برای انجام سنجش میزان TMSC جمع آوری می شود.

در هر دو روش ظرفیت پذیری، هدف نهایی، از بین بردن سلولهای پلاسما، اسپرم ضعیف و سلولهای غیر اسپرم است.

تکنیک های ظرفیت پذیری اسپرم

 

۴.نتایج آنالیز پیشرفته مایع منی

هنگامی که نمونه مایع منی ظرفیت یافته به دست آمد، بررسی میزان اسپرم متحرک(TMSC)، در زیر میکروسکوپ توسط دوربین Makler انجام می شود. یک نمونه مایع منی، زمانی از نظر تعداد اسپرم متحرک خوب می باشد که در آن درصد بالایی (نزدیک به ۱۰۰٪) از اسپرماتوزوئیدهای دارای حرکت پیش رونده بدست آیند. تعداد کل اسپرماتوزوای متحرک(TMSC) به دست آمده، اطلاعات بسیار ارزنده ای را برای تصمیم گیری در مورد انتخاب بهترین روش کمک باروری در مردان نابارور به ما می دهد.

این تکنیک ها شامل:

  1. لقاح مصنوعی(AI): این روش درمانی زمانی توصیه می شود که TMSC بالاتر از ۳ میلیون باشد. پس برای موفقیت در تکنیک لقاح مصنوعی، نمونه مایع منی باید غلظت بالایی از اسپرم های متحرک پیش رونده را دارا باشد.

 

  1. لقاح آزمایشگاهی(IVF): این تکنیک زمانی انتخاب می شود که میزان TMSC زیر ۳ میلیون باشد. همچنین، در مورد نمونه مایع منی با TMSC کمتر از ۱ میلیون، استفاده از تکنیک ICSI برای لقاح توصیه می شود.

به طور خلاصه، تفسیر یک گزارش آنالیز پیشرفته مایع منی، به ما این امکان را می دهد تا به بهترین انتخاب برای روش کمک باروری در درمان ناباروری با علت مردانه دست یابیم. با این حال، برای تعیین نهایی تکنیک مورد استفاده، لازم است نتایج آزمایشات باروری زن نیز در نظر گرفته شود.

 

۵. آیا آنالیز مایع منی و آنالیز پیشرفته مایع منی یکسان است؟

خیر. آزمایش تعداد اسپرم متحرک و یا همان تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی(سمینوگرام پیشرفته)، یک آزمایش مکمل برای تجزیه و تحلیل پایه ای مایع منی(سمینوگرام) است. که برای تأیید پارامترهای ارزیابی شده در آزمایشات اولیه مایع منی انجام می شود. بنابراین، سمینوگرام پیشرفته اطلاعات بالینی بیشتری را ارائه می دهد.

 

۶. بهترین نتایج در آزمایش پیشرفته آنالیز مایع منی برای IUI چیست؟

مفهوم آنالیز پیشرفته مایع منی، تعداد اسپرم متحرک(TMSC) (تعداد اسپرم های دارای تحرک بالا در هر میلی لیتر از مایع منی پس از ظرفیت پذیری اسپرم در آزمایشگاه) است. که آگاهی از این تعداد، به ما امکان انتخاب مناسب ترین تکنیک کمک باروری را می دهد. برای انجام لقاح مصنوعی (IUI)  تعداد اسپرم متحرک باید بالای ۳ میلیون اسپرم باشد.

تکنیک IUI

۷. نتایج طبیعی در گزارش های پیشرفته آنالیز مایع منی چیست؟

مقادیر طبیعی مشخصی وجود ندارد، به طور ساده می توان گفت که هرچه تعداد اسپرم های متحرک زیادتر باشد، دستیابی به یک بارداری طبیعی آسان تر خواهد بود. برای مردان با TMSC متوسط و پایین، دستیابی به بارداری ممکن است نیازمند لقاح مصنوعی باشد.

از طرف دیگر، اگر TMSC پایین باشد، تکنیک مناسب برای کمک باروری IVF خواهد بود. اگر TMSC بسیار کم یا صفر باشد، برای دستیابی به لقاح، استفاده از تکنیک ICSI لازم می باشد،.زیرا سلولهای اسپرم تحرک کافی برای رسیدن به تخمک را ندارند.

نویسنده: زهرا روستا/ دکتری جنین شناسی