چگونه مورفولوژی یا شکل اسپرم را بهبود ببخشیم؟

مورفولوژی اسپرم یا شکل اسپرم در طی تجزیه و تحلیل اسپرم ارزیابی می شود. داشتن تعداد زیادی اسپرم غیرطبیعی می تواند به معنای آن باشد که اسپرم کمتری قادر به باروری تخمک خواهد بود ، که ممکن است دستیابی به بارداری را دشوار کند.

بهبود مورفولوژی اسپرم همراه با تعداد و تحرک اسپرم، قسمت مهمی در درمان ناباروری مرد می باشد. چندین استراتژی وجود دارد که با آن می توانید  مورفولوژی اسپرم را  بهبود بخشید از جمله اصلاح رژیم غذایی ، مصرف مکمل ها و ایجاد تغییر در سبک زندگی.

رژیم غذایی سالم را دنبال کنید تا مواد مغذی محافظت کننده اسپرم بیشتری دریافت کنید:

غذاهایی که می خورید می توانند بر باروری شما تأثیر مثبت یا منفی داشته باشند ، بنابراین پیروی از یک رژیم غذایی سالم بسیار مهم است.

  • تا حد امکان از غذاهای فرآوری شده مانند غذاهای سرخ شده ، فست فودها و غذاهای فرآوری شده منجمد یا کنسرو شده  خودداری کنید.
  • غذاهای ناسالم را با افزودن ماهی بیشتر در رژیم غذایی جایگزین کنید.
  • از مصرف محصولات سویا خودداری کنید.
  • مصرف لبنیات پرچرب  را محدود کنید.
  • اگر به آجیل حساسیت ندارید ، بیشتر گردو بخورید.

روزانه ۲ تا ۳ وعده از غذاهایی که غنی از ویتامین C هستند استفاده کنید:

ثابت شده است که ویتامین C کیفیت کلی اسپرم  از جمله مورفولوژی اسپرم را افزایش می دهد ، بنابراین اطمینان حاصل کنید که روزانه مقدار زیادی غذای غنی از ویتامین C مصرف می کنید.

مردان ۱۹ سال به بالا روزانه به ۹۰ میلی گرم ویتامین C نیاز دارند. برخی از منابع خوب ویتامین C عبارتند از:

  • مرکبات ، مانند پرتقال ، گریپ فروت ، لیمو و لیموترش
  • فلفل
  • طالبی
  • انبه
  • کلم بروکلی
  • گل کلم
  • سیب زمینی های شیرین

روزانه ۲ تا ۳ وعده غذای غنی از ویتامین E مصرف کنید:

دریافت ویتامین E کافی نیز می تواند به پیشرفت مورفولوژی اسپرم کمک کند. مقدار توصیه شده روزانه ویتامین E برای مردان ۱۴ سال به بالا ۱۵ میلی گرم است ، بنابراین هر روز ۲ تا ۳ وعده غذای غنی از ویتامین E مصرف کنید. برخی از منابع خوب ویتامین E شامل این موارد است.

  • دانه های آفتابگردان
  • بادام ها(هندی، رمینی)
  • کره بادام زمینی
  • کدو تنبل
  • مارچوبه
  • فلفل دلمه ای قرمز

از ۲-۳ وعده روزانه گوجه فرنگی و محصولات گوجه فرنگی ، لیکوپن دریافت کنید:

لیکوپن  به بهبود مورفولوژی اسپرم کمک می کند ، بنابراین مهم است که در رژیم روزانه خود مقدار زیادی لیکوپن دریافت کنید. میزان توصیه شده لیکوپن در روز ۱۰،۰۰۰ میکروگرم است که می توانید آن را در ۲ تا ۳ وعده گوجه فرنگی یا محصولات پایه گوجه دریافت کنید. گوجه فرنگی و محصولات گوجه فرنگی بهترین منبع لیکوپن هستند ، بنابراین  آنها را در رژیم غذایی روزانه خود بگنجانید. برخی از راه های دریافت لیکوپن عبارتند از:

  • خوردن گوجه فرنگی خام یا پخته شده
  • پخت و پز با گوجه فرنگی کنسرو شده ، سس گوجه فرنگی یا رب گوجه فرنگی
  • نوشیدن آب گوجه فرنگی

به جای انواع دیگر چربی از روغن زیتون استفاده کنید:

مطالعات نشان داده اند که روغن سویا تأثیر منفی بر مورفولوژی اسپرم دارد، اما وقتی روغن زیتون جایگزین میشود، مورفولوژی اسپرم بهبود می یابد. اگر تمایل به استفاده از محصولاتی دارید که حاوی روغن سویا هستند ، سعی کنید به سراغ محصولاتی بروید که دارای روغن زیتون هستند یا از روغن زیتون برای پخت و پز و طعم دادن به غذاها استفاده کنید.

  • به عنوان مثال ، سعی کنید به جای استفاده از سس سالاد که از روغن سویا درست شده است ، روغن زیتون را به سالادها اضافه کنید.
  • از غذاهای فرآوری شده حاوی روغن سویا در لیست مواد تشکیل دهنده خودداری کنید.

از یک مولتی ویتامین روزانه استفاده کنید:

مطالعات نشان داده اند که مصرف یک مولتی ویتامین روزانه بهبود چشمگیری در مورفولوژی اسپرم ایجاد می کند .

روزانه از مکمل CoQ10 استفاده کنید:

یک مطالعه نشان داده است که مکمل های CoQ10 باعث بهبودی مورفولوژی اسپرم می شود. CoQ10 را می توانید از منابع غذایی مانند گوشت ، ماهی و غلات کامل دریافت کنید ، اما نه به میزان مکمل.  در صورت استفاده از سایر داروها ابتدا با پزشک خود مشورت کنید زیرا CoQ10 ممکن است با برخی داروها مانند داروهای رقیق کننده خون تداخل داشته باشد.

سعی کنید روزانه مکمل کارنیتین مصرف کنید:

کارنیتین باعث بهبود کیفیت کلی اسپرم می شود. روزانه یک مکمل ۲ گرمی کارنیتین مصرف کنید. به خاطر داشته باشید که حداقل ۲ ماه طول خواهد کشید تا شاهد بهبود کیفیت اسپرم در اثر مصرف کارنیتین باشید.

  • کارنیتین در برخی از غذاها مانند گوشت قرمز ، ماهی و تخم مرغ نیز وجود دارد ، اما نه به میزان مکمل.
  • در صورت استفاده از هر دارویی حتماً ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

یک مکمل جینسینگ روزانه اضافه کنید:

جینسینگ مدتهاست که به عنوان یک مکمل کمک باروری تبلیغ می شود. جینسینگ ، میل جنسی و کیفیت اسپرم را بهبود می بخشد، بنابراین مصرف یک مکمل جینسینگ روزانه ممکن است ارزش امتحان را داشته باشد. ابتدا اطمینان حاصل کنید که جینسینگ با داروهایی که مصرف می کنید تداخل دارویی نداشته باشد.

 

برای بهبودی مورفولوژی اسپرم سالم مرتباً ورزش کنید:

ورزش منظم به نفع سلامت کلی شما خواهد بود و این ممکن است به بهبود کیفیت اسپرم نیز در طول زمان کمک کند. سعی کنید نوعی ورزش را که از آن لذت می برید پیدا کنید و آن را در بیشتر روزهای هفته انجام دهید. در حالت ایده آل ، شما باید حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش متوسط داشته باشید.

  • پیاده روی ، دوچرخه سواری ، شنا و کلاس های ایروبیک را امتحان کنید یا ببینید چه چیزی را دوست دارید. یافتن چیزی که واقعاً از آن لذت می برید ، پایبندی به آن را بسیار آسان می کند.
  • برای خود یک برنامه ی ورزشی تنظیم کنید ، مانند تمرین در باشگاه قبل یا بعد از کار ، یا بعد از شام با همسرتان پیاده روی کنید.
اگر سیگاری هستید سیگار را ترک کنید:

سیگار کشیدن  با کاهش تعداد اسپرم ، کاهش تحرک و افزایش اشکال غیر طبیعی اسپرم باعث بروز ناباروری در مردان می شود. با پزشک خود در مورد گزینه های ترک سیگار صحبت کنید.

 رابطه جنسی ایمن را انجام دهید:

ابتلا به STI (عفونت مقاربتی) مانند کلامیدیا یا سوزاک ، می تواند اثرات طولانی مدت بر باروری شما داشته باشد. اگر در یک رابطه با یک نفر نیستید ، اطمینان حاصل کنید که هر وقت رابطه جنسی دارید از کاندوم سالم استفاده می کنید و به طور منظم آزمایش STI را انجام می دهید.

به چه اسپرم­هایی تراتواسپرمیا گفته می­شود؟

به ناهنجاری­ های مورفولوژی (شکل) اسپرم، تراتوزواسپرمیا یا تراتواسپرمیا گفته می ­شود. این اختلال در مورفولوژی طبیعی اسپرم می ­تواند در سر، گردن و دم اسپرم ایجاد گردد و باروری مرد را تحت تاثیر قرار دهد. میزان حاملگی موفق در زوجینی که مرد دارای اسپرم­ هایی با مورفولوژی غیر طبیعی می­ باشد، بستگی به تعداد اسپرم ­های بد شکل در مایع سمن مردان دارد.

گزینه­ های درمانی مختلفی برای داشتن فرزند، در مردانی با مورفولوژی غیر طبیعی اسپرم وجود دارد و احتمال موفقیت باروری به پارامترهای باقی مانده طبیعی اسپرم بستگی دارد، زیرا تراتواسپرمیا ممکن است با ناهنجاری­ های دیگر مانند تعداد کم اسپرم ( اولیگواسپرمیا) یا تحرک کم اسپرم (آستواسپرمیا) همراه باشد. بر طبق معیارهای منتشر شده توسط سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۰، زمانی تراتواسپرمی گفته می­ شود که بیش از ۹۶ درصد از اسپرم­ های مرد دارای مورفولوژی غیر طبیعی باشد. تنها روش ممکن برای بررسی مورفولوژی اسپرم، استفاده از آنالیز مایع منی یا سمینوگرام می­ باشد. در برخی از آزمایشگاه ­ها از معیارهای دقیق کروگر برای ارزیابی نمونه منی نیز استفاده می ­کنند. مطابق با معیارهای کروگر، تراتواسپرمیا زمانی تعریف می ­گردد که بیش از ۸۵ درصد اسپرم­ ها، مورفولوژی غیر طبیعی داشته باشند.

 

 

علل ایجاد تراتواسپرمیا

تراتواسپرمی با ناباروری مردان همراه است زیرا اسپرم ­ها به دلیل مورفولوژی غیر طبیعی قادر به ملاقات با تخمک نیستند. علل مورفولوژی غیر طبیعی اسپرم متنوع می­ باشد و در بیشتر موارد تعیین آن دشوار است. موارد زیر متداول ترین موارد هستند:

  • ناهنجاری­ های ژنتیکی
  • درمان­ های سرطان (شیمی درمانی و رادیوتراپی)
  • عفونت­ های باکتریایی در اسپرم
  • ضربه یا آسیب به بافت بیضه
  • اختلالات بیضه، مانند واریکوسل
  • تب
  • دیابت شیرین (DM) یا مننژیت
  • استعمال دخانیات، الکل و مواد مخدر
  • عادت­ های ناسالم: رژیم غذایی نامتعادل ، قرار گرفتن در معرض مواد سمی، استفاده از لباس ­های خیلی تنگ و غیره
  • مصرف برخی از داروها

تراتواسپرمی در برخی از این موارد قابل درمان می­ باشد. به عنوان مثال، اگر تراتواسپرمیا به علت تب، عفونت یا استرس ایجاد شود، با از بین رفتن این شرایط، مرد دوباره تولید اسپرم طبیعی را شروع می­کند. اگر علت آن با عادت­های ناسالم همراه باشد، انتخاب عادت­های سالم مانند رعایت رژیم غذایی متعادل، ترک سیگار و … می ­تواند کیفیت اسپرم را بهبود بخشد.

نقص در مورفولوژی اسپرم

نقص در مورفولوژی اسپرم را می­توان به انواع مختلف بسته به موقعیت آن­ها طبقه بندی کرد:

نقص در سر اسپرم

نقص در گردن اسپرم

نقص در دم اسپرم.

 

پس از بررسی مورفولوژی اسپرم با تجزیه و تحلیل مایع منی، برای متخصص امکان تعیین نوع تراتواسپرمی و درجه شدت آن با استفاده از معیارهای دقیق کروگر وجود دارد:

تراتواسپرمی خفیف: بین ۱۰ تا ۱۴ درصد اسپرم­ها دارای مورفولوژی طبیعی هستند.

تراتواسپرمی متوسط­: درصد اسپرم با مورفولوژی طبیعی بین ۵ تا ۹ درصد است.

تراتواسپرمی شدید: مورفولوژی طبیعی در کمتر از ۵ درصد اسپرم وجود دارد.

 

 

زمانی که پارامترهای باقی مانده اسپرم، به ویژه تعداد اسپرم و تحرک اسپرم، در یک مرد مبتلا به تراتواسپرمی طبیعی باشد، می­ تواند به یک بارداری طبیعی دست یابد. با این وجود، هنگامی که زن و شوهر سعی در بارداری دارند اما بارداری هرگز اتفاق نمی­افتد، مردان می­توانند برای بهبود مورفولوژی اسپرم­ ها، یک سری نکات پزشکی را رعایت کنند. از طرف دیگر، اگر تراتواسپرمیا منشأ ژنتیکی داشته باشد و یا از بدو تولد وجود داشته باشد (مادرزادی)، یافتن گزینه درمانی ممکن است، سخت­تر شود.

 

 راه ­های درمان برای تراتواسپرمیا

  • درمان­ های طبیعی برای تراتواسپرمیا

ابتدا، مردان مبتلا به تراتواسپرمی باید سبک زندگی خود را تغییر دهند و عادت­های ناسالم خود را ترک کنند، مانند سیگار کشیدن یا نوشیدنی­های الکلی. به دنبال یک رژیم غذایی متعادل و همیشگی باشند. به ویژه غذاهای غنی از آنتی اکسیدان­ها مانند ال-کارنیتین، آلفا لیپوئیک اسید، لیکوپن، گلوتاتیون، کوآنزیم Q ، کاروتنوئیدها و… که کیفیت اسپرم را افزایش می­دهند. لازم به ذکر است که روغن ماهی سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ نیز هستند، که مصرف آن برای سلامت باروری مردان بسیار مفید می­باشد.

  • درمان­ های باروری برای تراتواسپرمیا

در صورت نیاز به درمان باروری در مردان مبتلا به تراتواسپرمیا، تلقیح داخل رحمی (IUI) می­تواند به عنوان اولین انتخاب در نظر گرفته شود، به شرط آنکه تراتوزواسپرمی، خفیف باشد. تعداد اسپرم و تحرک اسپرم طبیعی باشد و شریک زن مشکل باروری نداشته باشد. به طور خلاصه، هنگامی که تراتواسپرمیا علت ناباروری در زوجین باشد، IUI یک گزینه درمانی است. از طرف دیگر، در موارد تراتواسپرمی متوسط تا شدید یا اگر ترکیبی از اختلالات مختلف اسپرم وجود داشته باشد، تکنیک IVF / ICSI انتخاب خواهد شد. ICSI نوعی IVF است که با استفاده از تزریق کوچک، سلول اسپرم طبیعی را مستقیماً وارد سلول تخمک می­کنند و مطمئن می­شوند که لقاح رخ می­دهد.

 آیا تراتواسپرمیا باعث سقط جنین می­شود؟

در اصل، مورفولوژی غیر طبیعی اسپرم منجر به سقط جنین نمی­شود، چرا که تخمک بارور شده به رحم متصل شده است. با این حال، اگر اسپرم دارای یک ناهنجاری ژنتیکی باشد، احتمال سقط جنین وجود دارد.

 آیا تراتواسپرمیا می­تواند یک تخمک را بارور کند؟

بله، به شرطی که مورد خفیف تراتواسپرمیا باشد. در موارد متوسط یا شدید تراتواسپرمیا، تکنیک­ ICSI که در آن متخصص سلول اسپرم را با تزریق کوچک به درون تخمک قرار می­دهد، مورد نیاز است.

  مورفولوژی صفر به چه معناست؟

اگر درصد اسپرم طبیعی صفر باشد، این بدان معنی است که مرد دچار تراتواسپرمیا شدید است و تنها راه ممکن برای بارداری او استفاده از روش­های کمک باروری IVF / ICSI می­باشد.

 نتیجه گیری

تراتواسپرمی به این معنی است که مورفولوژی طبیعی اسپرم تغییر کرده است، به عنوان مثال سر، گردن و دم اسپرم، مورفولوژی غیر طبیعی دارند. اسپرماتوزوئیدها با مورفولوژی تغییر یافته نمی­توانند به درستی شنا کنند و به لوله­های فالوپ، جایی که لقاح در آن اتفاق می­افتد، برسند. در صورت رسیدن اسپرم غیر طبیعی به تخمک، نمی­تواند آن را به درستی بارور کنند. به طور معمول، اسپرم­های غیر طبیعی، ناهنجاری­های کروموزومی را به همراه دارند که در صورت لقاح، ممکن است به یک جنین تغییر یافته منجر شوند که در رحم کاشته نشود یا به سقط زودرس منجر شوند. به همین دلایل، بارداری طبیعی با تراتوزواسپرمی برای یک مرد دشوار است.