عوامل تاثیرگذار بر کیفیت اسپرم

عوامل تاثیر گذار بر کیفیت اسپرم

امروزه 50 درصد از علل ناباروری در زوجین مربوط به مردان می باشد که با کیفیت پایین اسپرم در مایع سمن همراه است. برای یک لقاح موفق، اسپرم باید از لحاظ شکل و ساختار، حرکت، تعداد و یکپارچگی DNA کیفیت بالایی داشته باشد. هر گونه اختلال درکیفیت اسپرم مانند بد شکلی اسپرم، کاهش حرکت اسپرم، کاهش تعداد اسپرم و شکست DNA اسپرم می¬تواند منجر به ناباروری در مردان شود. فاکتورهای مختلفی می توانند بر کیفیت اسپرم مردان اثر گذارند.

عوامل تاثیرگذار بر کیفیت اسپرم

وزن

اضافه وزن یا چاقی می توانــد پیــش زمینــه بســیاری از بیماری هــایی ماننــد دیابــت، بیماری هـای قلبـی-عروقی و سـرطان باشد. تحقیقات نشان داده است که اضافه وزن، کیفیت اسپرم‌ها را تحت تاثیر قرار می دهد. و میزان باروری مردان را کاهش می‌دهد. چاقی باعث کاهش حرکت اسپرم، اختلال در نعوظ و تغییر هورمون های تولید مثلی می گردد. مطالعات ثابت کرده اند که DNA ی اسپرم مردان چاق دارای آسیب‌هایی است که نتیجه نهایی آن عدم باروری می باشد. در برخی تحقیقات دیگر گزارش شده است که کاهش وزن در افراد چاق به بهبود کیفیت مایع منی و هورمون های تولید مثلی منجر می شود. به همین دلیل داشتن یک رژیم غذایی سالم، ورزش کردن و داشتن فعالیت بدنی نقش اساس در کنترل وزن و حفظ کیفیت اسپرم ها دارد.

 

عوامل تاثیر گذار بر کیفیت اسپرم

نوع تغذیه بر کیفیت اسپرم و باروری مردان تاثیر دارد. در مردانی که رژیم غذایی متعادلی دارند. شش برابر افزایش باروری نشان داده شده است. مصرف چربی های اشباع نشده، آنتی اکسیدان ها (ویتامین ها)، میوه ها و سبزیجات می تواند بر روی باروی مردان موثر باشد. مصرف ماهی و امگا3، روی، ویتامینC ، ویتامین Eباعث افزایش تعداد اسپرم و افزایش اشکال طبیعی اسپرم می شود.

مصرف نوشیدنی های شیرین شده با شکر باعث کاهش حرکت اسپرم می شود. تحقیقات در دانشگاه هاروارد نشان داده است. که مصرف غذاهای حاوی مقادیر زیاد چربی های اشباع مثل همبرگر و سیب زمینی سرخ شده و چربی های موجود در گوشت قرمز، لبنیات پرچرب به کیفیت اسپرم صدمه می زند.

همچنین مطالعات دیگر نشان داده اند که مصرف کم فولات (ویتامین B9 یا اسید فولیک) توسط مردان، احتمال ناهنجاری های کروموزومی را در اسپرم افزایش می دهد، در نتیجه باروری تخمک ها بواسطه ی اسپرم های غیرطبیعی منجر به سقط جنین یا ناهنجاری های جنین می گردد. بهترین راه تامین اسید فولیک مورد نیاز بدن مردان، مصرف مولتی مکمل ها یا افزودن مواد غذایی سرشار از این ماده ی مغذی به رژیم غذایی می باشد.

مواد غنی از اسید فولیک عبارتند از:

سبزیجات از جمله اسفناج، کلم بروکلی و کاهو
• لوبیا، نخودفرنگی، عدس
• میوه هایی همچون لیمو، موز، طالبی، هندوانه، پرتقال، کیوی، انبه
• قلوه و جگر
• زرده ی تخم مرغ، شیر، دانه های آفتابگردان

تغذیه از عوامل تاثیرگذار بر کیفیت اسپرم

استرس و اضطراب

پژوهش های انجام شده نشان داده است. که استرس و اضطراب در مردان بر روابط زناشویی تأثیر گذار است و باعث کاهش اسپرم می‌گردد. برخی از مردانی که در معرض استرس روانی قرار می‌گیرند. نابارور هستند .پیروی از یک الگوی خواب مناسب، رژیم غذایی مناسب، ورزش کردن، مشارکت در جمع دوستان، مشارکت در فعالیت های اجتماعی و… به کاهش استرس و اضطراب کمک می کند.

 

اضطراب از عوامل تاثیرگذار بر کیفیت اسپرم

 

عوامل فیزیکی

تحقیقات نشان داده است که عوامل فیزیکی مانند دما، ضربه و… باعث کاهش کیفیت منی، افزایش بروز سرطان بیضه و کارآیی ضعیف اسپرماتوژنز و… می شوند.
• دما
دمای ایمن برای اسپرم ها 34.5 درجه سانتی گراد است. یعنی دمایی پایین تر از دمای داخل بدن (37 درجه سانتی گراد). بنابراین اسپرم سازی در کیسه ی بیضه که خارج از بدن قرار دارد انجام می شود. تا اختلالی در تولید اسپرم ایجاد نشود. شنا در استخرهای آّب گرم سونا، جکوزی و کار کردن در محیط های گرم مانند خشک¬شویی، نانوایی و یا کارخانه ذوب آهن، می تواند دمای بیضه ها را افزایش دهد. و تولید و بلوغ اسپرم ها را تحت تاثیر قرار دهد. لازم به ذکر است که استفاده طولانی مدت از لپ تاپ هنگامی که بر روی پاها قرار دارد. می تواند باعث افزایش دمای بیضه ها و در نهایت منجر به کاهش کیفیت اسپرم شود.

 

عوامل محیطی تاثیرگذار

 

ضربه

اغلب ضربه های وارده به بیضه، تصادفی بوده که در طی فعالیت های ورزشی، تصادفات و یا در اثر برخورد اشیاء ایجاد می شوند. ورزشکاران از جمله کسانی هستند که بیشتر دچار آسیب بیضه ای مانند چرخش بیضه ای و آسیب های اپیدیدیم می شوند.

ضربه به بیضه منجر به خروج آن از محل اصلی خود می شود و تشخیص آن بستگی به معاینات کامل فیزیکی و سیتی اسکن از لگن دارد. ضربه به بافت بیضه می تواند قسمت اعظمی از بافت بیضه را تخریب کند و بر کیفیت اسپرم، بلوغ سلول های زایای اولیه و فعالیت جنسی مرد تأثیر بگذارد. ضربه ی دو طرفه به بافت بیضه در مردان منجر به آزواسپرمی، کاهش هورمون های FSH، LH و تستوسترون می گردد.

 

تاثیر ضربه

 

عوامل شیمیایی

عوامل شیمیایی مانند دخانیات، داروها و برخی از مواد شیمیایی باعث مشکلاتی نظیر سرطان بیضه و برخی ناهنجاری¬های مادرزادی نظیر کریپتورکیدیسم میشود.
• دخانیات
بطور کلی مصرف سیگار، قلیان، ماری جوانآ و الکل یکی از عوامل کاهش کیفیت اسپرم ها می باشد. برای مثال سیگار حاوی بیش از 4000 ماده شـیمیایی است که بسیاری از آن ها سمی و سـرطان زا می باشند. مطالعـات نشان داده است. که سـیگار تـاثیر منفـی بـر پارامترهای اسپرم دارد. در افراد سیگاری، میزان حجم منی، تعداد و تحرک اسپرم نسبت به افـراد غیـر سیگاری کمتر می باشد. علاوه بر این در افـراد سـیگاری میزان لکوسیت ها (گلبول سفید)، اسپرم هایی با سرهای غیر طبیعی در مایع منی افزایش می یابد.

نیکوتین

نیکوتین موجود در سیگار به راحتی از غشای سلول های بدن بخصوص اسپرم، عبور می کند. و با اجزای درون سلولی مانند پروتئین های مورد نیاز تقسیم سلولی واکنش می دهد، بدین ترتیب منجر به اختلال در تقسیم سلولی می شود. تحقیقات انجام شده بر روی حیوانات آزمایشگاهی نشان داده است که نیکوتین موجود در سیگار باعث اختلال در تولید اسپرم، آتروفی و تحلیل بیضه ها می شود. مصرف سیگار در مردان علاوه بر کاهش کیفیت اسپرم منجر به تولد نوزادانی با ناهنجاری های مادرزادی و مبتلا به سرطان می شود.

مصرف الکل با اثر بر روی سلول های لایدیگ که ترشح کننده هورمون تستوسترون می باشد. سطح هورمون تستوسترون در خون را کاهش می دهد. و منجر به اختلال در عملکرد سیستم تولید مثلی مردان می شود. مصرف الکل اغلب با کاهش میل جنسی. اختلال در انزال (تأخیر در انزال یا زود انزالی)، ناباروری و آتروفی بیضه همراه می باشد. کاهش تعداد اسپرم، اختلال در حرکت اسپرم، افزایش اشکال غیر طبیعی اسپرم، افزایش آسیب به DNA اسپرم از جمله عوارض مصرف نوشیدنی های الکلی است. الکل در بلوغ داخل اپیدیدیمی اسپرم ها اختلال ایجاد میکند، لذا اسپرم های نابالغ و رادیکال های آزاد افزایش می یابد که در نهایت توان باروری کاهش می یابد.

 

تاثیر مصرف سیگار و دخانیات بر کیفیت اسپرم

 داروها

امروزه یکی از علل ناباروری در مردان مصرف داروها گزارش شده است. داروها می توانند به واسطه مکانیسم هایی که به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر تولید اسپرم اثر می گذارند، بر کیفیت اسپرم و عملکرد جنسی مردان تأثیرگذارند و موجب نقص باروری شوند. برای مثال داروهای ضد افسردگی مهار کننده ی  انتخابی بازجذب سرتونین (SSRI ) باعث کاهش تعداد اسپرم، کاهش حرکت اسپرم، کاهش اشکال طبیعی اسپرم، کاهش هورمون های جنسی FSH،LH و T و افزایش آسیب DNAی اسپرم و تاخیر در انزال می شوند.
امروزه برای درمان بسیاری از بیماری های مقـاربتی و عفـونی مربـوط بـه دسـتگاه ادراری تناسلی از داروهای آنتی بیوتیک استفاده می شود مصرف برخی از داروهای آنتی بیوتیک مانند پنی سیلین، تترا سایکیلین، ایزونیازیـــد، استرپتومایـــسین و تایمیکوزین بر کیفیت اسپرم اثر منفی دارند و منجر به کاهش حرکت اسپرم، کاهش تولید اسپرم، افزایش شکست DNA اسپرم می شوند.

 

تاثیر داروها بر کیفیت اسپرم

 

مواد شیمیایی

برخی از مواد شیمیایی باعث کاهش کیفیت اسپرم ها می شوند مانند پلوتونیوم که به طور گسترده در صنعت هسته ای استفاده می شود. اکسید اتیلین که یک ضدعفونی کننده ی شیمیایی است. سایر مواد شیمیایی که با کاهش کیفیت اسپرم همراه اند. عبارتند از کادمیوم، سرب، جیوه. این مواد باعث آسیب به سلول های سرتولی در نهایت منجر به اختلال در تولید اسپرم می شوند.

امروزه استفاده از آفت کشها خصوصاً توسط کشاورزان سهم نسبتا زیادی در اختلالات باروری دارند. مصرف آفت کش ها در کشور ما طبق آمار موجود حدود 22-21 هزار تن در سال. و حدود 2/1 %میزان مصرف جهانی است. چندین مطالعه بر روی مواجهه شغلی با آفت کشها و تاثیر مضر آن بر باروری انسان صورت گرفته است. که با به تاخیر انداختن بارداری بدون استفاده از وسایل پیشگیری بیشتر از 12 ماه، سقط خودبخودی، مرده زایی، کاهش وزن هنگام تولد و اختلالات رشدی را گزارش نموده اند.

تاثیر عوامل شیمیایی