آنالیز پیشرفته مایع منی و سنجش تعداد کل  اسپرم های متحرک

در طی انجام فرایند لقاح، ماده ژنتیکی اسپرم با تخمک ترکیب شده و سلول تخم را بوجود می آورد. به همین دلیل برای موفقیت آمیز بودن این فرآیند باید اسپرم سالم بوده و عملکرد مناسبی داشته باشد. یکی از شرایط لازم برای رسیدن اسپرم به تخمک، تحرک کافی اسپرم است. اما تحرک اسپرم چقدر باید باشد؟

1. آنالیز پیشرفته مایع منی

آنالیز پیشرفته مایع منی یک آزمایش مکمل در کنار سمینوگرام است. این آنالیز امکان ارزیابی تعداد کل اسپرماتوزوئیدهای دارای تحرک پیش رونده(TMSC) را در نمونه مایع منی، فراهم می کند. این اسپرماتوزوئیدها دارای ظرفیت باروری هستند. در تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی، قبل از ارزیابی تعداد کل اسپرماتوزوئیدهای متحرک(TMSC)، ارزیابی اولیه مایع منی انجام می شود. سپس نمونه جهت انجام ارزیابی پیشرفته به دو بخش تقسیم می شود:

  1. غلظت اسپرم: در اینجا از اسپرماتوزواهای با کیفیت بالا، برای بدست آوردن میزان TMSC استفاده می شود.
  2. پلاسمای منی: در این قسمت، اسپرم های بی تحرک و سلولهای غیر اسپرم موجود در مایع منی (که شامل سلولهای اپیتلیال، لکوسیتها و غیره) باقی می مانند و این بخش کنار گذاشته خواهد شد.

نتیجه آنالیز پیشرفته اسپرم

گاهی اوقات، تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی را آزمایش ظرفیت پذیری اسپرم نیز می نامند. زیرا نمونه مایع منی جهت آنالیز دقیق تمامی پارامترها باید مورد ارزشیابی قرار گیرد، که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.

 

2. ظرفیت پذیری (کاپاسیتی) اسپرم

ظرفیت پذیری اسپرم فرایندی است که پس از انجام رابطه جنسی بدون محافظت، به طور طبیعی در دستگاه تولید مثل زنان اتفاق می افتد. سلولهای اسپرم همانطور که از طریق دهانه رحم و لوله های رحمی پیش می روند تا به تخمک برسند، دچار یک سری تغییرات فیزیکی و شیمیایی می شوند که توانایی باروری را کسب می کنند. به عنوان مثال، یکی از تغییرات مهم، افزایش تحرک اسپرم است که به آنها امکان می دهد با سرعت بیشتر و  شدت بیشتری حرکت کنند.

در آزمایشگاه های IVF ، هم در انجام سنجش میزان TMSC و هم در هر روش درمانی دیگر برای باروری، لازم است که ظرفیت پذیری اسپرم، شبیه به فرآیند طبیعی ظرفیت یابی در دستگاه تناسلی زنان، انجام شود. با این کار می توان کیفیت مایع منی را بعد از ظرفیت یابی بررسی کرد و مشخص کرد که آیا اسپرم به دست آمده قادر است تخمک ها را به راحتی بارور کند یا خیر.

ظرفیت پذیری اسپرم به طور طبیعی

3. انواع ظرفیت اسپرم

دو روش از متداول ترین روش های ظرفیت پذیری اسپرم در آزمایشگاه های آندرولوژی عبارتند از:

  1. شنا کردن: به این صورت که نمونه مایع منی سانتریفیوژ می شود و سلول ها که حاوی اسپرم و سایر سلولهای غیر اسپرمی می باشند، در پایین لوله باقی می مانند. و پلاسمای سمینال(مایع رویی که فاقد سلول است) برداشته می شود. سپس یک محیط کشت به سلول ها اضافه می شود و نمونه برای مدتی در دستگاه انکوباتور باقی می ماند. در طی این زمان، متحرک ترین اسپرم ها به سطح “شنا” می کنند، در حالی که سلول ها و اسپرم های بی حرکت در پایین لوله باقی می مانند.
  2. شیب چگالی: به این صورت که دو محیط با تراکم متفاوت در یک لوله آزمایش قرار می گیرند و نمونه منی در بالای دو لایه قرار می گیرد. پس از سانتریفیوژ، اسپرم متراکم تر (با تحرک بیشتر) قادر به عبور از شیب ها و استقرار در پایین لوله خواهد بود. نمونه باقی مانده در پایین لوله برای انجام سنجش میزان TMSC جمع آوری می شود.

در هر دو روش ظرفیت پذیری، هدف نهایی، از بین بردن سلولهای پلاسما، اسپرم ضعیف و سلولهای غیر اسپرم است.

تکنیک های ظرفیت پذیری اسپرم

 

4.نتایج آنالیز پیشرفته مایع منی

هنگامی که نمونه مایع منی ظرفیت یافته به دست آمد، بررسی میزان اسپرم متحرک(TMSC)، در زیر میکروسکوپ توسط دوربین Makler انجام می شود. یک نمونه مایع منی، زمانی از نظر تعداد اسپرم متحرک خوب می باشد که در آن درصد بالایی (نزدیک به 100٪) از اسپرماتوزوئیدهای دارای حرکت پیش رونده بدست آیند. تعداد کل اسپرماتوزوای متحرک(TMSC) به دست آمده، اطلاعات بسیار ارزنده ای را برای تصمیم گیری در مورد انتخاب بهترین روش کمک باروری در مردان نابارور به ما می دهد.

این تکنیک ها شامل:

  1. لقاح مصنوعی(AI): این روش درمانی زمانی توصیه می شود که TMSC بالاتر از 3 میلیون باشد. پس برای موفقیت در تکنیک لقاح مصنوعی، نمونه مایع منی باید غلظت بالایی از اسپرم های متحرک پیش رونده را دارا باشد.

 

  1. لقاح آزمایشگاهی(IVF): این تکنیک زمانی انتخاب می شود که میزان TMSC زیر 3 میلیون باشد. همچنین، در مورد نمونه مایع منی با TMSC کمتر از 1 میلیون، استفاده از تکنیک ICSI برای لقاح توصیه می شود.

به طور خلاصه، تفسیر یک گزارش آنالیز پیشرفته مایع منی، به ما این امکان را می دهد تا به بهترین انتخاب برای روش کمک باروری در درمان ناباروری با علت مردانه دست یابیم. با این حال، برای تعیین نهایی تکنیک مورد استفاده، لازم است نتایج آزمایشات باروری زن نیز در نظر گرفته شود.

 

5. آیا آنالیز مایع منی و آنالیز پیشرفته مایع منی یکسان است؟

خیر. آزمایش تعداد اسپرم متحرک و یا همان تجزیه و تحلیل پیشرفته مایع منی(سمینوگرام پیشرفته)، یک آزمایش مکمل برای تجزیه و تحلیل پایه ای مایع منی(سمینوگرام) است. که برای تأیید پارامترهای ارزیابی شده در آزمایشات اولیه مایع منی انجام می شود. بنابراین، سمینوگرام پیشرفته اطلاعات بالینی بیشتری را ارائه می دهد.

 

6. بهترین نتایج در آزمایش پیشرفته آنالیز مایع منی برای IUI چیست؟

مفهوم آنالیز پیشرفته مایع منی، تعداد اسپرم متحرک(TMSC) (تعداد اسپرم های دارای تحرک بالا در هر میلی لیتر از مایع منی پس از ظرفیت پذیری اسپرم در آزمایشگاه) است. که آگاهی از این تعداد، به ما امکان انتخاب مناسب ترین تکنیک کمک باروری را می دهد. برای انجام لقاح مصنوعی (IUI)  تعداد اسپرم متحرک باید بالای 3 میلیون اسپرم باشد.

تکنیک IUI

7. نتایج طبیعی در گزارش های پیشرفته آنالیز مایع منی چیست؟

مقادیر طبیعی مشخصی وجود ندارد، به طور ساده می توان گفت که هرچه تعداد اسپرم های متحرک زیادتر باشد، دستیابی به یک بارداری طبیعی آسان تر خواهد بود. برای مردان با TMSC متوسط و پایین، دستیابی به بارداری ممکن است نیازمند لقاح مصنوعی باشد.

از طرف دیگر، اگر TMSC پایین باشد، تکنیک مناسب برای کمک باروری IVF خواهد بود. اگر TMSC بسیار کم یا صفر باشد، برای دستیابی به لقاح، استفاده از تکنیک ICSI لازم می باشد،.زیرا سلولهای اسپرم تحرک کافی برای رسیدن به تخمک را ندارند.

نویسنده: زهرا روستا/ دکتری جنین شناسی

تاثیر قهوه بر کیفیت اسپرم

تاثیر مصرف قهوه و کافئین بر ناباروری در مردان

​​​​ناباروی و سبک غذایی

​​​​​​​​تقریبا ۱۳ درصد از افرادی که به سن باروری رسیده اند با مشکلات باروری مواجه هستند و به نظر می‌رسد عوامل مردانه تا ۳۰ درصد از این مشکلات را تشکیل می‌دهند. کیفیت منی از فاکتور های اصلی باروری مردان است. عوامل زیادی به عنوان دلایل کاهش میزان باروری مردان وجود دارد، از جمله عادات سبک زندگی و گرایش به سمت رژیم غذایی غربی با پروتئین بالا.بنابراین، با توجه به تاثیر سیگار، مصرف الکل‏، وزن فعالیت فیزیکی و رژیم غذایی‏ بر روی اسپرماتوژنز. رابطه بین پارامترهای منی و سبک زندگی تاثیر گذار است. کافئین (‏۱، ۳، ۷ – تری متیل گزانتین)‏ در قهوه، چای، نوشیدنی‌های غیرالکلی (‏به ویژه نوشیدنی‌های حاوی کالری و نوشیدنی‌های انرژی‌زا)‏ و شکلات یافت می‌شود. کافئین به راحتی از غشاهای بیولوژیک عبور می‌کند. به سرعت در سراسر بدن توزیع می‌شود. در بزاق، شیر مادر، جنین و نوزاد یافت می‌شود. مولکول کافئین به راحتی توسط انسان‌ها جذب می‌شود. و تقریبا در عرض ۱۵ دقیقه پس از مصرف به اوج خود می‌رسد.

تاثیر قهوه بر کیفیت اسپرم

اثرات کافئین بر سیستم عمومی بدن

کافئین اثرات بیولوژیکی متعددی از جمله تحریک سیستم عصبی مرکزی. افزایش ترشح کاتکول آمین ها. شل شدن ماهیچه‌های صاف و تحریک ضربان قلب دارد، که هم اثرات مثبت و هم اثرات منفی بر سلامتی می­گذارد. در حالی که مصرف متوسط ممکن است اثر حفاظتی کمی را در برابر برخی بیماری‌های سیستم قلبی عروقی و متابولیسم کربوهیدرات‌ها و لیپیدها (‏از جمله اشکال مختلف بیماری‌های قلبی عروقی، آریتمی، نارسایی قلب، دیابت، بیماری کبد و حتی بیماری پارکینسون )ایجاد کند، مقادیر بیش از حد ممکن است منجر به اثرات مضر سلامتی شود.  یکی از نگرانی‌های خاص. افزایش مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا است. که غنی از کافئین هستند و در میان جوانان بسیار محبوب هستند.

اثرات کافئین بر سیستم تولید مثل مردان

مصرف قهوه یا کافئین با میزان بالای تستوسترون و گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی SHBG  در ارتباط است.  کافئین پروفایل گلیکولیتیک و اکسیداتیو سلول‌های سرتولی را تغییر می‌دهد. و در فرایند تولید مثل مردان دخالت می‌کند. در دوره های زندگی جنینی و بلوغ. کافئین ممکن است به طور غیر مستقیم با تاثیر بر سیستم هیپوتالاموس – هیپوفیز – گناد و یا با اثر سمی مستقیم بر اپیتلیوم ژرمینال عمل کند. علاوه بر این، فرض شده ‌است که مصرف قهوه نه تنها بر پارامترهای منی بلکه بر تمامیت DNA اسپرم نیز تاثیر می‌گذارد.

با توجه به این که آسیب DNA اسپرم انسان نیز می‌تواند توسط آسیب بیضه یا پس از بیضه شامل استرس اکسیداتیو تعیین شود.این جنبه دارای ارتباط بالقوه ای است.  شواهد موجود نشان می‌دهد. که نمونه‌های منی حاوی درصدی از سلول‌های قطعه‌قطعه شده DNA بالای یک آستانه بحرانی.سطح پایینی از موفقیت بارداری دارند. بنابراین، به منظور جمع‌بندی اطلاعات موجود، مرور سیستماتیک داده‌های اپیدمیولوژیک از مطالعات مشاهده‌ای در زمینه ارتباط بین مصرف قهوه و کافئین با پارامترهای باروری مردان شامل کیفیت منی، سطح پلوئیدی اسپرم، سلامت DNA اسپرم و زمان بارداری در این مقاله آورده شده است.

 

تاثیر کافیین بر باروری مردان

متغیرهای منی و کافیئن

​​​​​​​​حجم اسپرم:

​​​​​​​​ برخی مطالعات نشان داده اند؛ در مردانی که بیش‌ترین مصرف قهوه را دارند. حجم منی در مقایسه با مردانی که مصرف کمتری دارند را کمتر می باشد.

تعداد اسپرم:

​​​​​​​​ارتباطی بین مصرف قهوه / کافئین و تعداد کل اسپرم وجود ندارد.

غلظت اسپرم:

​​​​​​​​نتایج مربوط به غلظت اسپرم مشابه نتایج مربوط به شمارش کلی اسپرم است. در ارتباط با مصرف قهوه تفاوت معنی‌داری مشاهده نشده است. در مردان با بالاترین میزان مصرف (‏۴ یا بیشتر فنجان قهوه در روز)‏، غلظت در مقایسه با مردانی که اصلا قهوه نمی‌خوردند بالاتر گزارش شده است، اما در مقایسه با مردانی که ۱ تا ۳ فنجان قهوه در روز مصرف می کنند کم‌تر است.

تحرک اسپرم:

​​​​​​​​در مورد قابلیت تحرک کلی یا پیشرونده‏ نتایج متناقضی وجود دارد. بیشتر مطالعات هیچ تفاوت معنی‌داری را در میان گروه‌های مصرف قهوه / کافئین نشان ندادند. در دو مطالعه افزایش درصد اسپرم‌های متحرک در مردانی که بیش‌ترین مصرف را دارند. مشاهده شده است.

​​​​​​​مورفولوژی اسپرم:

مورفولوژی به عنوان درصدی از فرم‌های نرمال یا غیرعادی اسپرم گزارش می­شود. ارتباط معنی دار بین هر یک از پارامترهای مورفومتریک هسته‌ای اسپرم (‏اندازه، شکل، رنگ و بافت)‏  با مصرف کافئین وجود دارد. ​

 

کافئین و آسیب به DNA

​​​​​​​​به طور خاص اثرات کافئین بر آنیوپلوئیدی اسپرم در زمینه اثرات آمیخته یا در واکنش با الکل و سیگار مورد بررسی قرار گرفته است. مصرف کافئین، که به عنوان معادل‌های فنجان قهوه در هر روز اندازه‌گیری شده است. ارتباط خطی قابل‌توجهی را با افزایش ناهنجاری‌های کروموزومی نشان می دهد. یک رابطه مثبت بین نوشیدن قهوه روزانه و فقدان کروموزوم X یا Y  ‏و همچنین نوشیدن قهوه ۶ بار در هفته و کروموزوم اضافی ۱۸  مشاهده شده است. این ارتباط پس از محاسبه عوامل شناخته‌شده یا مظنون به تاثیر بر آنیوپلوئیدی (‏سن، مصرف الکل و سیگار)‏ ادامه یافته است. علاوه بر آنوپلوئیدی، یکپارچگی DNA نشان‌دهنده پارامتر بسیار مهمی است که نشان‌دهنده ناباروری مردان و نتیجه بالقوه مراکز ART  است. اما هیچ ارتباطی بین مصرف قهوه و ترکیبات DNA اسپرم وجود ندارد. در این رابطه، باید در نظر گرفته شود که اختلافات بین مطالعات ممکن است مربوط به روش‌های مختلف ارزیابی آسیب DNA باشد. تست قطعه‌قطعه شدن DNA  اسپرم به طور کلی همبستگی متوسطی را با یکدیگر نشان می‌دهد. هیچ کدام از آن‌ها اطلاعات خاصی در مورد ماهیت و شدت آسیب DNA ارایه نمی‌دهند، و هنوز مشخص نیست که کدام یک از این تست‌ها بر بهینه‌سازی تصمیم‌گیری بالینی ترجیح دارد. ​

کافئین و خطر دیسپرمیا (لقاح تخمک با دو اسپرم)

دیسپرامیا  به صورت غلظت کم (‏بین ۵ و ۱۰ میلیون  اسپرم  در میلی‌لیتر)‏، تحرک پیشرونده ۳۰ درصد، فرم معمولی ۳۰ درصد، لکوسیت ها یک میلیون در میلی لیتر و بدون آگلوتیناسیون اسپرم تعریف می­شود. خطر ابتلا به دیسپرمیا  با تعداد فنجان قهوه در روز افزایش می یابد.

کافئین و زمان بارداری برنامه‌ریزی‌شده

​​​​​​​​کسانی که سطح بالاتری از کافئین را دریافت می‌کردند، کاهش توانایی باروری را تجربه می کنند. با در نظر گرفتن تمام عوامل مخدوش گر بالقوه مربوطه، مردانی که روزانه ۴ – ۷ نوشیدنی کافئین مصرف می‌کردند دارای نسبت شانس پایین تری  در مقایسه با ۳ نوشیدنی کافئین در روز بودند.

کافئین و ART

​​​​​​​​یک مطالعه آینده‌نگر میزان موفقیت ART را در میان افراد مصرف کننده کافئین بررسی نموده است. نویسندگان اظهار داشته‌اند که مصرف کافئین  در مردان تاثیری بر باروری؛ بارداری یا زایمان زنده ندارد. از طرف دیگر افزایش مصرف کافئین مردان به ۱۰۰ میلی‌گرم اضافی در روز به طور قابل‌توجهی خطر چندقلوزایی را ۲.۲  برابر برای مصرف معمول در طول عمر افزایش می‌دهد.

کافیین و مراکز درمان ناباروری

سیستم های در تعامل با کافئین در بدن

نوشیدنی‌های کافئین‌دار می‌توانند از طریق مکانیسم‌هایی که کافئین را درگیر نمی‌کنند، بر باروری تاثیر بگذارند. به عنوان مثال، مصرف نوشیدنی‌های حاوی کولا می‌تواند از طریق افزایش خطر مقاومت به انسولین، سندرم متابولیک و افزایش وزن باعث کاهش باروری شود. بر این اساس، نشان‌داده شده‌است. که مصرف نوشابه های انرژی زا به طور کلی (‏و در نتیجه نه تنها کولا) ‏به شدت بر ویژگی‌های اسپرم تاثیر می‌گذارد. در مورد کیفیت مطالعه، در بیشتر مقالات منتشر شده، ارتباط بین مصرف کافئین و نتایج باروری به عنوان عوامل بالقوه یا به خوبی شناخته‌شده. مانند فراوانی آمیزش، سیگار کشیدن، بیماری‌های اندام‌های تولید مثل، مصرف الکل، سن و BMI در نظر گرفته شده است.

مکانیسم های اثر کافئین بر ناباروری مردان

​​​​​​​​این مرور سیستماتیک بر ارتباط بین مصرف قهوه / کافئین و ناباروری مردان با استفاده از سه نتیجه اصلی تمرکز داشت:متغیرهای منی، آسیب DNA اسپرم و زمان بارداری. در بیشتر مطالعات، به نظر نمی‌رسد که پارامترهای منی تحت‌تاثیر مصرف کافئین، حداقل کافئین از قهوه، چای و نوشیدنی‌های کاکائو قرار گرفته باشند. در مقابل، برخی مطالعات اثر منفی استفاده از این نوشیدنی‌ها و مصرف نوشیدنی‌های گازدار بر حجم، تعداد و غلظت را نشان داده‌اند. در مورد نقایص DNA اسپرم، به نظر می‌رسد که مصرف کافئین با آنیوپلوئیدی و شکست DNA مرتبط باشد. در نهایت، نوشیدن قهوه در برخی مطالعات با طولانی شدن زمان بارداری همراه بوده‌است، اما نه همه آن‌ها. هتروژنیتی شدید در اندازه‌گیری مواجهه، طراحی مطالعه، و نتایج مطالعه شده در حال حاضر. امکان به دست آوردن یک شکل مشخص از رابطه بین مصرف قهوه / کافئین و ناباروری مرد را محدود می‌کند. اگرچه قهوه منبع اصلی کافئین است. اما ارزیابی قهوه به تنهایی ممکن است میزان مصرف کافئین را کاهش دهد و در نتیجه نقش آن را به عنوان یک عامل منفی تلقی کرد. از سوی دیگر، اندازه‌گیری قهوه، چای و نوشابه غیرالکلی کولا به نظر می‌رسد که به اندازه کافی به مصرف کافئین نزدیک باشد باشد. انتخاب دقیق کنترل‌ها و اطلاعات مربوط به عوامل مداخله‌گر معمولا در مطالعات با کیفیت خوب وارد می شود. اما ممکن است عوامل زمینه‌ای در نظر گرفته نشوند.

رژیم غذایی  کافئین دار و ناباروری

نقش جدید استرس و رژیم غذایی در ناباروری مردان قابل‌توجه است. مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار و قهوه ممکن است. با الگوهای رژیم غذایی خاص و یا عادات سبک زندگی مرتبط باشد و ترک عادت آن ممکن است مشکل باشد. برای مثال، ارتباط بین متغیرهای منی و نوشیدنی‌های بدون الکل حاوی کافئین، ممکن است یک اثر مخرب را نشان دهد. به عبارت دیگر، نوشیدنی‌های غیرالکلی به جای کافئین ممکن است  از طرق دیگر مضر باشند. ارتباط مشاهده‌ شده برای مقدار بالای نوشیدنی‌های کولا را نمی توان به محتوای کافئین موجود در کولا نسبت داد.

قهوه و ناباروری مردان

نتیجه گیری

اسپرماتوژنز یک فرایند پیچیده است که به عوامل خارجی متعددی حساس است.​شواهد منتشر شده حاکی از آن است که مصرف کافئین، احتمالا با وجود آسیب DNA اسپرم. ممکن است تاثیر منفی بر عملکرد تولید مثل جنس نر داشته باشد. شواهد از مطالعات اپیدمیولوژیک بر روی پارامترهای منی و باروری مردان هر چند متناقض است. اما مطالعات دیگر با رعایت ضوابط طراحی‌شده. با معیارهای از پیش تعریف‌شده برای آنالیز منی و انتخاب موضوع. و نیز تعریف عادات سبک زندگی، برای رسیدن به شواهد قوی در مورد تاثیر کافئین بر پارامترهای منی و باروری مردان ضروری هستند.

انجماد مایع منی

راهکارهایی برای بهبود کیفیت نمونه های ذخیره شده در بانک اسپرم

انجماد؛ شاخه ­اي از دانش انجماد زیستي است كه شامل نگه­داري طولاني مدت سلول­ ها و بافت ­ها در حرارت بسيار پايين می باشد. اولین گزارش درباره‏ ی انجماد مایع منی و اسپرم و لقاح مصنوعی به پژوهش­ هایی که یک کشیش و دانشمند ایتالیایی به نام اسپالانزایی در سال 1776 انجام داده برمیگردد. از آن پس مایع منی بسیاری از گونه­ ها یخ‌زده شد و امروزه این فرآیند به صورت یک روش منظم انجام می­ شود. آماده­ سازی اسپرم و محافظت انجمادی آن نیازمند روش ­های خیلی ظریفی است. اسپرم نسبت به عوامل تنش­ زای محیطی حساس می­ باشد بنابراین، روش­ های آزمایشگاهی باید در جهت به حداقل رساندن این شرایط مضر برای این سلول­ ها فراهم باشند.

 

انجماد مایع منی

مهم ترین عوامل ایجاد تغییرات ساختاری در اسپرم

تنش ­های اسمزی، شیمیایی و مکانیکی طی فرآیند­های انجماد یخ­گشایی مهمترین دلایلی هستند که تغييرات فراساختاري، بيوشيميايي و عملکردي را در اسپرم به وجود مي ­آورند. در نتيجه آن سلول اسپرم تحت تأثیر این فرآیند قرار گرفته و مجموعه­ ای از عوامل به صورت آبشاری منجر به کاهش باروری اسپرم می شود.

امروزه تلاش ­هاي قابل ملاحظه­ اي برای توسعه فناوری انجماد اسپرم در حال انجام است. مهم­ترین مسئله در یخ‌زدن مایع منی، متوقف نمودن فعالیت‏ های متابولیکی اسپرم در مدت یخ‌ زدن است به گونه­ ای که جنبش اسپرم تا زمان یخ­گشایی و فرآیند لقاح به تعویق بیافتد. سرما و فرآیند انجماد و ایجاد کریستال­های یخ درون­ سلولی می ­تواند برای اسپرم زیان­ بار باشد. مقدار آثار سوء این فرآیند در گونه­ های مختلف متفاوت است.

 

بررسی مایع منی و ویژگی های آن

 

عملکرد ساختار اسپرم و تاثیر آسیب های وارد بر آن درناباروری مردان

ساختار ویژه غشای پلاسمایی اسپرم که دارای اسید­های چرب غیراشباع ­زیادی است منجر به حساسیت غشا نسبت به آسیب­ های ایجاد شده توسط پراکسیداسیون لیپید می­ شود. همچنین کاهش فسفریلاسیون پروتئین ­های آکسونم که برای جا­به­ جایی اسپرم ضروری هستند موجب کاهش تحرک اسپرم در حین حفاظت انجمادی می­ شوند. رادیکال­ های آزاد را می­ توان اصلی­ ترین عامل تنش شیمیایی یا تنش اکسیداتیو طی فرآیند انجماد یخ­گشایی دانست.

مقادیر اندک انواع گونه­ های واکنش­ پذیر اکسیژن از نظر فیزیولوژیکی برای توانایی لقاح و واکنش آکروزومی و ظرفیت­ پذیری اسپرم نیاز است، هرچند مقادیر زیاد آن موجب آسیب به اسپرم می­ شود. گونه ­های واکنش ­پذیر اکسیژن از فعالیت آنزیم ­های مؤثر در فرآیند­های فسفریلاسیون اکسیداتیو، گلیکولیز یا دیگر مسیر­های تولید کننده ATP برای سلول اسپرم جلوگیری می­ کنند.

 

نکاتی که فرد در هنگام انجام آزمایش اسپرم به آنها توجه می کند

 

ادامه؛ مجموعه این عوامل باعث تنش اکسیداتیو خواهند شد که نتیجه آن در فاز اول، پراكسيداسيون لیپید­های غشا است و سپس تخریب و عبور از غشای سلول و در نهایت دسترسی به اندامک­ های درون سلولی و تأثیر بر فعالیت­ های آن­ها و تغییر برهم­کنش­ های بیوشیمیایی در داخل سلول و نیز ايجاد شكستگي در DNA سلول­هاي اسپرم، كه منجر به کاهش توان باروری اسپرم می ­شود.

این امر سبب می­ شود که محققین اقدام به استفاده از آنتي­ اكسيدان­های سنتتیک در محیط­ های انجماد اسپرم به منظور جمع­ آوري رادیکال­ های آزاد فعال و سپس خنثي ­سازي آنان در داخل و خارج سلول­ ها نمایند اما آنچه که تاکنون نشان داده شده است این است که راهکار کاربرد آنتی ­اکسیدان­ ها در راستای رفع صدمات وارد به سلول­ها و به خصوص کاهش صدمات ناشی از فرآیند انجماد یخ­گشایی در اسپرم کافی نبوده است، زیرا که اسپرم قادر است تنها از مقدار اندکی از آنتی­ اکسیدان­ های اضافه شده به رقیق­ کننده­ ها استفاده و از همه مهم­ تر اینکه آنتی ­اکسیدان­ های استفاده شده طی زمان فرآوری و سرد سازی اسپرم خصوصیات حفاظتی خود را از دست می ­دهند.

این موضوع سبب شده است که محققین استفاده از روش­های مکمل آنتی ­اکسیدانی را به عنوان یکی از راهکار­های نوین برای آماده­ سازی اسپرم در مقابل صدمات ناشی از فرآیند انجماد یخ­گشایی به کار ببرند.

 

تغییر ساختار اسپرم در فرایند انجماد

روش های بهبود فرایند انجماد

زنده­ ماندن و سلامت تمام سلول­ ها به پاسخ­ های فیزیولوژیکی مناسب در مقابل تنش ­ها و چالش ­های محیطی که می­ توانند تعادل سلول را بر هم بزنند بستگی دارد. به طور معمول روش ­هایی که در بهبود فرآیند انجماد استفاده می ­شود بیشتر ازتهاجمی بودن، حالت دفاعی دارند. استفاده از انواع آنتی­ اکسیدان عصاره­ های گیاهی، اسید­های آمینه، آنزیم ­ها و مواد محافظ به عنوان روش ­های دفاعی مطرح می­ باشد. پیشرفت­ های اخیر در زمینه ی روش­ های کمک ­باروری (ART) محققین را قادر ساخته تا بتوانند روش­های نوینی را ارائه دهند.
در چند سال اخیر روش­هایی ارائه شده است که برخلاف رویه قبلی حالت تهاجمی-کنترلی دارند و با اعمال یک نیروی منفی سعی در کاهش حساسیت و به کار انداختن سازوکارهای دفاعی در مواجهه با تنش­ های بعدی که سلول با آن رودررو خواهد شد را دارد. به کار بردن تنش برای آماده ­سازی سلول­ ها، موضوعی می باشد که اخیرا مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعات نشان می­ دهد که با به کار­گیری یک عامل تنش ­زا که به خوبی تعریف شده، می ­توان فراسنج ­های کیفی اسپرم را بهبود بخشید.

این پدیده که یک تنش زیر حد کشندگی است که موجب القای یک پاسخ، همراه با افزایش موقت مقاومت نسبت به تنش ­های بعدی می­ شود تقریبا در تمام سطح زندگی موجودات از باکتری­ ها گرفته تا ارگانیسم­های چند­سلولی مشاهده شده است. درسطح سلولی عکس­ العمل موجود از سه مرحله ­ی حساس شدن، ارزیابی و سپس خنثی ­کردن آسیب وارد شده توسط تنش و در نتیجه افزایش موقتی مقاومت به چنین آسیب­ هایی تشکیل شده است.

 

روش های بهبود فرایند انجماد

نتیجه گیری

مطالعات نشان داده که پروتئین­های ویژه ­ای (استرس پروتئین­ ها) در تنش ­های ساده و زیر حد کشندگی در اسپرم آزاد می شود که می­ تواند از مرگ برنامه­ ریزی شده در اسپرم جلوگیری کند. اگر چه هنوز ساز­و­کار فیزیولوژیکی دقیقی برای این موضوع مشخص نشده است و اهمیت مولکولی افزایش سطح این پروتئین­ها به خوبی روشن نیست اما می ­تواند راهکار مناسبی برای افزایش کارایی و باروری اسپرم­ های منجمد شده بعد از فرآیند انجماد یخ­گشایی باشد.

مطالعات در این زمینه جدید می ­باشد و نیاز به درک بیشتر اثرات این پروتئین­ها در نگه­داری و زنده ­ماندن اسپرم­ ها با اعمال تنش­ های ملایم در زمان حفاظت انجمادی دارد. به نظر می­ رسد تنش ­های هیدروستاتیک، اسمزی و حتی تنش­ های اکسیداتیو از جمله راهکار­هایی باشند که با بررسی میزان و زمان تنش آن­ها به اسپرم راهکاری برای افزایش راندمان باروری باشد.

آیا میدانید دلیل ۵۰ درصد از ناباروری زوجین مردان هستند؟

آیا مشکلات ناباروری در مردان به اندازه زنان موثر است؟

برخلاف باور برخی از مردم که تنها مشکلات زنان را عامل ناباروری زوجین می دانند ولی ۴۰ درصد از ناباروری ها به علت اختلالاتی در بدن مردان می باشند. با توجه به آمارهای ارائه شده حدود ۱۵ درصد زوجین در سال اول باردار نمی شوند. مشکل ناباروری برای هر شخص علاوه بر داشتن جنبه فردی، جنبه روانی و اجتماعی هم به همراه دارد و حتی از مشکلات شایع و مورد توجه سازمان بهداشت جهانی (WHO) می باشد. ناباروری به عدم توانایی زوجین در بارداری بعد از حداقل یک سال ارتباط جنسی بدون استفاده از روش های پیشگیری اطلاق می شود. فاکتور های ناباروری مردان به گونه ای تعریف می شود که اگر یک یا بیشتر، پارامترهای غیرطبیعی در آنالیز مایع منی وجود داشته باشد یا شخص عملکرد جنسی نامناسب یا عملکرد انزالی ناکافی داشته باشد.

در نیمی از موارد ناباروری، مشکلات مردان دخیل است و مسئله ای که در اینجا حائز اهمیت می باشد این است که تنها ۴۰ درصد این مشکلات قابل تشخیص است و این بدان معناست که بخش عمده ای از این علل قابلیت تشخیص ندارند پس در نتیجه درمان دشوارتر و نیازمند صرف وقت و هزینه ی بیشتری برای زوجین می باشد.

 

چه عواملی می توانند علت ناباروری مردان باشند؟

با توجه که اغلب ناباروری ها ثانویه هستند پس به خصوص در کشورهای در حال توسعه قابل پیشگیری می باشند. این علل ایحاد کننده ی مشکلاتی است که از کاهش تعداد اسپرم تا انسداد مجاری هدایت کننده (مجاری انزالی) متفاوت است که درجات خفیف تا شدید را شامل می شوند که تعدادی از آنها به شرح زیر می باشند:

  • واریکوسل
  • مشکلات لوله ی منی
  • عوامل محیطی و تغذیه ای
  • عوامل هورمونی
  • مصرف سیگار (به DNA اسپرم آسیب می رساند) و الکل
  • کاهش غلظت و حجم مایع منی
  • مورفولوژی های غیرطبیعی اسپرم
  •  قرار گیری بیضه ها در معرض گرمای زیاد (مانند شغل نانوایی)
  • ژنتیک
  • التهاب…
  • سنعلائم ناباروری زوجین

به عنوان مثال التهاب روی کیفیت اسپرم (التهاب بیضه و اپی دیدیم) تاثیرگذار است که می تواند به علت عفونت های جنسی، سوزاک، HIV و از این دست عوامل باشد.جهت پیشگیری از آنها می توان اقدامات ساده ای همچون، پرهیز از سیگار کشیدن، پرهیز از مصرف زیاد الکل، حفظ دفعات مطلوب فعالیت جنسی (تعداد اسپرم می تواند با فعالیت جنسی هر روزه کاهش یابد و تحرک اسپرم هم می تواند به دلیل کم بودن فعالیت جنسی کم شود)، پوشیدن لباس های محافظ در ورزش های خطرناک و سنگین را رعایت کرد.

انواع  ناباروری های مطرح شده ی مردان

ناباروری به سه شکل، مادرزادی، ااکتسابی و تعریف نشده طبقه بندی شده است و پارامترهایی که اسپرم با آن ها سنجیده می شود شامل مواردی چون تعداد، تحرک و مورفولوژی می باشد که به عنوان مثال در مورد تعداد، از الیگواسپرمی (کاهش تعداد اسپرم) تا آزواسپرمی (عدم وجود اسپرم)، متغیر است.

مردان دچار ناباروری چه علائمی می توانند داشته باشند

از جمله علائم مهمی که به طور واضح در ناباروری مردان مطرح هستند یا از طریق مطالعات آزمایشگاهی و معاینه به آن ها می رسیم می توان به، عدم توازن هورمون هایی مانند تستوسترون (که نقش اصلی را در بدن مردان ایفا می کنند)،کاهش موی بدن و صورت، کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ، ژنیکوماستی (رشد غیرطبیعی سینه ها)، مشکلات مرتبط با انزال یا تغییراتی در آن، وجود توده یا درد در بیضه ها، کاهش تعداد اسپرم در هر انزال و… اشاره کرد.

راه های تشخیص ناباروری مردان

در ابتدا برای تشخیص، بررسی سابقه پزشکی بیمار و معاینه ی فیزیکی توسط پزشک ضروری است که درخواست آزمایش خون برای تعیین هورمون FSH و تستوسترون و آنالیز اسپرم از ضروریات کار می باشد.
در زیر به برخی روش های تشخیصی اشاره می کنیم و به توضیح مختصری درباره چرایی استفاده از آن ها می پردازیم:

  • آنالیز اسپرم ( تشخیص کیفیت و مقدار اسپرم)
  • تست خون (تشخیص عدم تعادل هورمونی)
  • تصویربرداری (جهت اطمینان از نبود مشکل آناتومیکی)
  • آزمایش ادرار پس از انزال ( اگر در ادرار، اسپرم وجود داشته باشد نشا ن دهنده ی بازگشت منی به ادرار پس از انزال است که اصطلاحا پس زده شدن انزال می گویند)
  • سونوگرافی اسکروتوم (تشخیص واریکوسل)
  • سونوگرافی ترانس رکتال (مشاهده ی پروستات)
  • آزمایش ژنتیک

ناباروری مردان روش های درمانی دارند

با توجه به شدت و وخامت مشکل و با صلاح دید پزشک متخصص درمان هایی تا به امروز در نظر گرفته شده است که مروری بر تعدادی از آنها و چگونگی برطرف کردن مشکل خواهیم داشت:

  • جراحی (در واریکوسل و انسداد لوله های خروج اسپرم)
  • درمان عفونت (آنتی بیوتیک)
  • درمان مسائل مربوط به رابطه ی جنسی (دارو و یا مشاوره برای درمان نعوظ و انزال زودرس)
  • درمان هورمونی (جایگزین های هورمونی)
  • روش های کمک باروری (مانند IVF)

نتیجه گیری

با در نظر گرفتن این موضوع که از هر پنج زوج، یک زوج بارور نمی شوند و اهمیتی که مردان در این مسیر دارند و ناشناخته بودن بخش وسیعی از آن در باروری دارد، باید توجه بیشتری به این موضوع نشان داده شود و روش های در دسترس و به صرفه تری که بتوان به کمک تکنولوژی های روز از آنها استفاده کرد تولید گردد.