باروری مردان

سندروم کلاین فلتر؛ تشخیص و درمان

سندروم بالینی کلاین فلتر برای اولین بار در سال ۱۹۴۲ تعریف شد و تصور می­شد که بیماری غدد درون ریز باشد. انسان ۴۶ کروموزوم دارد، از جمله دو کروموزوم جنسی که جنسیت فرد را تعیین می­کند.کرموزوم X در زنان به صورت XX و در مردان به صورت XY می­باشد. در مواردی مانند سندروم کلاین فلتر (KS)  که شایع­ترین اختلال در کروموزوم جنسی مردان است، یک کروموزوم X اضافه بوده و به صورت XXY 47 می­باشد و میزان بروز آن ۶۵۰/۱ مرد می­باشد و معمولا سابقه فامیلی وجود ندارد. ۸۰ درصد بیماران مبتلا به سندروم کلاین فلتر دارای کاریوتیپ ۴۷ XXY که نوع کلاسیک است، می­باشند و ۲۰ درصد فرم موزاییکی ۴۶ XY/ 47 XXY هستند. در این سندروم تعداد اسپرم بسیار کم یا صفر است. علت ناباروری در ۱۱ درصد مردان آزواسپرم و ۳ درصد مردان نابارور، سندروم کلاین فلتر است.

سندروم کلاین فلتر

علت سندروم کلاین فلتر

کروموزوم X اضافی معمولا هنگام گامتوژنز ایجاد می­شود. تخمک یا اسپرم دارای یک کروموزوم اضافی به همراه نوع طبیعی تخمک یا اسپرم منجر به ایجاد سندروم کلاین فلتر می­شود. ایجاد سندروم کلاین فلتر به دلیل خطا در مرحله میتوز پس از تشکیل زیگوت نادر است.

علت سندروم کلاین فلتر

در یک مطالعه با استفاده از پروب DNA مشخص شد که خطا در تقسیمات پدری ۵۳.۲ درصد و خطا در تقسیمات مادری ۴۳.۷ درصد منجر به این سندروم می­شود. مواردی مثل سن بیشتر مادر هم خطر ابتلا به آن را بیشتر می­کند. تقسیم میوز که در دو فاز انجام می­شود و وجود خطا در مرحله اول بیشتر سبب ایجاد سندروم کلاین فلتر می­گردد. خطاهای مربوط به میتوز بعد از تشکیل زیگوت نسبت کمی (۳.۲ درصد) از خطاها را تشکیل می­دهد. تظاهرات بالینی سندروم کلاین فلتر ممکن است به علت هیپوگنادیسم ناشی از بیماری یا مستقیما به علت ناهنجاری کروموزومی باشد.

سندروم کلاین فلتر می­تواند ناشی از موارد زیر باشد:

  • یک کپی اضافه از کروموزوم x در هر سلول (XXY) که شایع ترین حالت است
  • یک کروموزوم X اضافی در برخی از سلول ها (سندروم موزاییک کلاین فلتر) که علائم کمتری دارد.
  • بیش از یک نسخه اضافی کروموزوم X که نادر است ولی منجر به مشکلات شدیدتری می شود.

از نظر بافت شناسی

ناباروری در سندروم کلاین فلتر ناشی از اختلال در سلول­های زایاست و این مشکل از رحم آغاز می­شود و در دوران نوزادی و کودکی به آرامی پیشرفت می­کند و در بلوغ و نوجوانی تسریع می­شود. در نهایت فیبروز گسترده و هیالینیزاسیون لوله­های اسپرم ساز، منجر به ایجاد بیضه­های کوچک می­شود. در بیشتر افراد مبتلا، هیپوگنادیسم هیپرگنادوتروپیک و آزواسپرمی (تعداد اسپرم صفر) وجود دارد.

علائم سندروم کلاین فلتر

نشانه­های این سندروم در مردان مبتلا به این اختلال بسته به دوره سنی بیماران، متفاوت است. علائم در سه دوره زندگی به صورت زیر می باشد:

نوزادی: عضلات ضعیف، تاخیر در راه رفتن، تاخیر در تکلم، مشکلات زمان تولد مثل بیضه نزول نیافته                         
نوجوانی: قد بلندتر، بلوغ دیررس، کم انرژی بودن، خجالتی و حساس بودن، ارتباط اجتماعی ضعیف، مشکل خواندن و نوشتن و تلفظ، بیضه کوچک و سفت (کمتر از ۲ سانتی متر)، پوکی استخوان، بزرگی پستان (ژنیکوماستی)
بزرگسالی: میل جنسی ضعیف، تعداد اسپرم کم یا صفر (آزواسپرمی)، بیضه کوچک، پوکی استخوان، موی کم بدن و صورت، افزایش چربی شکم، بافت پستانی بزرگ

بسیاری از مردان علائم خفیف یا کمی دارند و ممکن است تا بزرگسالی تشخیص داده نشود (یا هرگز تشخیص داده نشود). شایع­ترین ناهنجاری، کلینوداکتیلی (نوعی تغییر شکل انگشت کوچک دست بصورت انحراف آن بطرف انگشت چهارم) است و به دنبال آن شکاف کام، فتق اینگویینال، ناهنجاری­های قلبی در نوزادان پسر مبتلا به این سندروم نسبت به نوزادان پسر سالم بیشتر دیده می­شود. ناهنجاری­های مادرزادی حتی تا ۱۰۰-۷۰ درصد در موارد ۴۸ XXYY و ۴۸ XXXY و ۴۹XXXXY وجود داشته است.  به ندرت ناهنجاری­های دستگاه ادراری تناسلی مانند هیپوسپادیس یا بیضه نزول نکرده وجود دارد.

سندروم کلاین فلتر ریسک ابتلا به بیماری­های زیر را افزایش می دهد (احتمال بروزشان زیاد نیست):

  • اضطراب و افسردگی
  • مشکلات اجتماعی، عاطفی و رفتاری، از جمله اعتماد به نفس پایین و عدم بلوغ عاطفی
  • ناباروری و مشکلات عملکرد جنسی
  • پوکی استخوان (استئوپروز)
  • بیماری قلب و عروق خونی
  • بیماری­های تیروئید
  • سرطان­ها
  • بیماری­های مربوط به ریه
  • سندروم متابولیک شامل دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، کلسترول و تری گلیسیرید بالا
  • اختلالات خودایمنی مانند لوپوس و ارتریت روماتوئید
  • اختلالات طیف اوتیسم
  • مشکلات دهان و دندان مانند پوسیدگی
  • اضافه وزن و چاقی

تشخیص سندروم کلاین فلتر

تشخیص این سندرم قبل از تولد جنین از طریق انجام تکنیک هایی مانند کاریوتایپ، QF-PCR، MLPA و یا FISH قابل انجام است. در صورتی که سونوگرافی و غربالگری سه ماهه خانمی در دوران بارداری مثبت باشد تشخیص قبل از تولد با یکی تکنیک های مورد اشاره در بالا انجام می گیرد. تشخیص سندرم کلاین فلتر بعد از تولد معمولا توسط تعیین کاریوتایپ خون محیطی و بررسی کروموزومی فرد صورت میگیرد. بررسی این سندرم به صورت غیر تهاجمی بر روی سرم خون مادر قابل انجام می باشد. بسته به اندیکاسیون­های مربوطه (مارکرهای سرمی دوگانه + سونوگرافی خاص موسوم به NT) تست سلامت جنین و یا تست بسیار پیشرفته NIPT قابل انجام می­باشد.

درمان سندروم کلاین فلتر

مشکل اصلی که باید در سندروم کلاین فلتر درمان شود، هیپوگنادیسم است. خصوصا در بیمارانی که سطح تستوسترون کمی دارند، جایگزینی لازم است. درمان با تستوسترون، از همه مهمتر باعث افزایش توده عضلانی، رشد مو، تراکم مواد معدنی در استخوان و افزایش میل جنسی می­شود. اگر سطح تستوسترون طبیعی باشد دیگر نیازی به درمان نیست ولی معمولا این میزان کمتر از حالت طبیعی است یا به مرور کاهش می­یابد. تستوسترون آزاد به دلیل افزایش گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی، کمتر از حد طبیعی است. تزریق عضلانی تستوسترون انانتات و تستوسترون سیپیونات متداول­ترین روش جایگزینی این هورمون است. تزریقات در فواصل بدون تاخیر با دوزهای کم در طول دوران بلوغ آغاز شده و به طور موازی با تکمیل بلوغ افزایش می­یابد. تکرار این تزریقات معمولا در فواصل ۲ تا ۴ هفته انجام می شود. علاوه بر نوع تزریق تستوسترون، ساخت این هورمون به صورت خوراکی و ژل و چسبی هم ساخته شده است. نوع خوراکی می­تواند اثر سمی بر روی کبد داشته باشد.

ناباروری در فرد مبتلا به سندروم کلاین فلتر به اندازه گذشته غیرقابل درمان نیست. اگر در مایع منی اسپرم وجود داشته باشد با توسعه تکنیک­های پیشرفته کمک باروری مثل استخراج اسپرم از بیضه (TEST) با روش­های میکروسکوپیک و انجماد آن، اسپرم برای لقاح خارج رحمی (ICSI) آماده می­شود و امکان باروری وجود خواهد داشت، بنابراین به فرد مبتلا به این سندروم نباید برچسب ناباوری زد. هر چه فرد جوان تر و سایز بیضه بزرگتر باشد احتمال یافتن اسپرم بیشتر است.

۱- Bojesen A, linefelter syndrome in clinical practice. Nat Clin Pract Urol 2007.

۲-Lanfranco F, Klinefelter’s syndrome.Lancet 2004.

۳- Schwartz ID, The Klinefelter syndrome of testicular dysgenesis. Endocrinol Metab Clin North Am 1991.

author-avatar

درباره حانیه یوسف زاده

کارشناس مامایی علاقمندی من تحقیق و پژوهش در خصوص جنبه های مختلف ناباروری مردان است. در مجموعه پزشکی ناباروری اسپو با ترجمه جدیدترین مقالات در سه حوزه پیشگیری، تشخیص و درمان ناباروری همراه شما هستم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.