چگونه مورفولوژی یا شکل اسپرم را بهبود ببخشیم؟

مورفولوژی اسپرم یا شکل اسپرم در طی تجزیه و تحلیل اسپرم ارزیابی می شود. داشتن تعداد زیادی اسپرم غیرطبیعی می تواند به معنای آن باشد که اسپرم کمتری قادر به باروری تخمک خواهد بود ، که ممکن است دستیابی به بارداری را دشوار کند.

بهبود مورفولوژی اسپرم همراه با تعداد و تحرک اسپرم، قسمت مهمی در درمان ناباروری مرد می باشد. چندین استراتژی وجود دارد که با آن می توانید  مورفولوژی اسپرم را  بهبود بخشید از جمله اصلاح رژیم غذایی ، مصرف مکمل ها و ایجاد تغییر در سبک زندگی.

رژیم غذایی سالم را دنبال کنید تا مواد مغذی محافظت کننده اسپرم بیشتری دریافت کنید:

غذاهایی که می خورید می توانند بر باروری شما تأثیر مثبت یا منفی داشته باشند ، بنابراین پیروی از یک رژیم غذایی سالم بسیار مهم است.

  • تا حد امکان از غذاهای فرآوری شده مانند غذاهای سرخ شده ، فست فودها و غذاهای فرآوری شده منجمد یا کنسرو شده  خودداری کنید.
  • غذاهای ناسالم را با افزودن ماهی بیشتر در رژیم غذایی جایگزین کنید.
  • از مصرف محصولات سویا خودداری کنید.
  • مصرف لبنیات پرچرب  را محدود کنید.
  • اگر به آجیل حساسیت ندارید ، بیشتر گردو بخورید.

روزانه ۲ تا ۳ وعده از غذاهایی که غنی از ویتامین C هستند استفاده کنید:

ثابت شده است که ویتامین C کیفیت کلی اسپرم  از جمله مورفولوژی اسپرم را افزایش می دهد ، بنابراین اطمینان حاصل کنید که روزانه مقدار زیادی غذای غنی از ویتامین C مصرف می کنید.

مردان ۱۹ سال به بالا روزانه به ۹۰ میلی گرم ویتامین C نیاز دارند. برخی از منابع خوب ویتامین C عبارتند از:

  • مرکبات ، مانند پرتقال ، گریپ فروت ، لیمو و لیموترش
  • فلفل
  • طالبی
  • انبه
  • کلم بروکلی
  • گل کلم
  • سیب زمینی های شیرین

روزانه ۲ تا ۳ وعده غذای غنی از ویتامین E مصرف کنید:

دریافت ویتامین E کافی نیز می تواند به پیشرفت مورفولوژی اسپرم کمک کند. مقدار توصیه شده روزانه ویتامین E برای مردان ۱۴ سال به بالا ۱۵ میلی گرم است ، بنابراین هر روز ۲ تا ۳ وعده غذای غنی از ویتامین E مصرف کنید. برخی از منابع خوب ویتامین E شامل این موارد است.

  • دانه های آفتابگردان
  • بادام ها(هندی، رمینی)
  • کره بادام زمینی
  • کدو تنبل
  • مارچوبه
  • فلفل دلمه ای قرمز

از ۲-۳ وعده روزانه گوجه فرنگی و محصولات گوجه فرنگی ، لیکوپن دریافت کنید:

لیکوپن  به بهبود مورفولوژی اسپرم کمک می کند ، بنابراین مهم است که در رژیم روزانه خود مقدار زیادی لیکوپن دریافت کنید. میزان توصیه شده لیکوپن در روز ۱۰،۰۰۰ میکروگرم است که می توانید آن را در ۲ تا ۳ وعده گوجه فرنگی یا محصولات پایه گوجه دریافت کنید. گوجه فرنگی و محصولات گوجه فرنگی بهترین منبع لیکوپن هستند ، بنابراین  آنها را در رژیم غذایی روزانه خود بگنجانید. برخی از راه های دریافت لیکوپن عبارتند از:

  • خوردن گوجه فرنگی خام یا پخته شده
  • پخت و پز با گوجه فرنگی کنسرو شده ، سس گوجه فرنگی یا رب گوجه فرنگی
  • نوشیدن آب گوجه فرنگی

به جای انواع دیگر چربی از روغن زیتون استفاده کنید:

مطالعات نشان داده اند که روغن سویا تأثیر منفی بر مورفولوژی اسپرم دارد، اما وقتی روغن زیتون جایگزین میشود، مورفولوژی اسپرم بهبود می یابد. اگر تمایل به استفاده از محصولاتی دارید که حاوی روغن سویا هستند ، سعی کنید به سراغ محصولاتی بروید که دارای روغن زیتون هستند یا از روغن زیتون برای پخت و پز و طعم دادن به غذاها استفاده کنید.

  • به عنوان مثال ، سعی کنید به جای استفاده از سس سالاد که از روغن سویا درست شده است ، روغن زیتون را به سالادها اضافه کنید.
  • از غذاهای فرآوری شده حاوی روغن سویا در لیست مواد تشکیل دهنده خودداری کنید.

از یک مولتی ویتامین روزانه استفاده کنید:

مطالعات نشان داده اند که مصرف یک مولتی ویتامین روزانه بهبود چشمگیری در مورفولوژی اسپرم ایجاد می کند .

روزانه از مکمل CoQ10 استفاده کنید:

یک مطالعه نشان داده است که مکمل های CoQ10 باعث بهبودی مورفولوژی اسپرم می شود. CoQ10 را می توانید از منابع غذایی مانند گوشت ، ماهی و غلات کامل دریافت کنید ، اما نه به میزان مکمل.  در صورت استفاده از سایر داروها ابتدا با پزشک خود مشورت کنید زیرا CoQ10 ممکن است با برخی داروها مانند داروهای رقیق کننده خون تداخل داشته باشد.

سعی کنید روزانه مکمل کارنیتین مصرف کنید:

کارنیتین باعث بهبود کیفیت کلی اسپرم می شود. روزانه یک مکمل ۲ گرمی کارنیتین مصرف کنید. به خاطر داشته باشید که حداقل ۲ ماه طول خواهد کشید تا شاهد بهبود کیفیت اسپرم در اثر مصرف کارنیتین باشید.

  • کارنیتین در برخی از غذاها مانند گوشت قرمز ، ماهی و تخم مرغ نیز وجود دارد ، اما نه به میزان مکمل.
  • در صورت استفاده از هر دارویی حتماً ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

یک مکمل جینسینگ روزانه اضافه کنید:

جینسینگ مدتهاست که به عنوان یک مکمل کمک باروری تبلیغ می شود. جینسینگ ، میل جنسی و کیفیت اسپرم را بهبود می بخشد، بنابراین مصرف یک مکمل جینسینگ روزانه ممکن است ارزش امتحان را داشته باشد. ابتدا اطمینان حاصل کنید که جینسینگ با داروهایی که مصرف می کنید تداخل دارویی نداشته باشد.

 

برای بهبودی مورفولوژی اسپرم سالم مرتباً ورزش کنید:

ورزش منظم به نفع سلامت کلی شما خواهد بود و این ممکن است به بهبود کیفیت اسپرم نیز در طول زمان کمک کند. سعی کنید نوعی ورزش را که از آن لذت می برید پیدا کنید و آن را در بیشتر روزهای هفته انجام دهید. در حالت ایده آل ، شما باید حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته ورزش متوسط داشته باشید.

  • پیاده روی ، دوچرخه سواری ، شنا و کلاس های ایروبیک را امتحان کنید یا ببینید چه چیزی را دوست دارید. یافتن چیزی که واقعاً از آن لذت می برید ، پایبندی به آن را بسیار آسان می کند.
  • برای خود یک برنامه ی ورزشی تنظیم کنید ، مانند تمرین در باشگاه قبل یا بعد از کار ، یا بعد از شام با همسرتان پیاده روی کنید.
اگر سیگاری هستید سیگار را ترک کنید:

سیگار کشیدن  با کاهش تعداد اسپرم ، کاهش تحرک و افزایش اشکال غیر طبیعی اسپرم باعث بروز ناباروری در مردان می شود. با پزشک خود در مورد گزینه های ترک سیگار صحبت کنید.

 رابطه جنسی ایمن را انجام دهید:

ابتلا به STI (عفونت مقاربتی) مانند کلامیدیا یا سوزاک ، می تواند اثرات طولانی مدت بر باروری شما داشته باشد. اگر در یک رابطه با یک نفر نیستید ، اطمینان حاصل کنید که هر وقت رابطه جنسی دارید از کاندوم سالم استفاده می کنید و به طور منظم آزمایش STI را انجام می دهید.

چگونه حرکت اسپرم را افزایش دهیم؟

اگر به شما گفته شده که تحرک اسپرم شما کم است، ممکن است از خود بپرسید که چگونه اسپرم خود را متحرک کنید تا احتمال بارداری شما افزایش یابد. بهترین راه برای بهبود سلامت اسپرم اصلاح رژیم غذایی و ایجاد تغییر در سبک زندگی سالم است. به عنوان مثال ، مصرف مکمل ها و کاهش الکل چند کار ساده است که می توانید انجام دهید. اگر شما و همسرتان بعد از ۱ سال هنوز باردار نشده اید ، با پزشک خود در مورد گزینه های پزشکی برای افزایش اسپرم صحبت کنید.

یک رژیم غذایی از غذاهای سالم و کامل را مصرف کنید:

چندین وعده غذایی کوچک که شامل میوه جات، سبزیجات ، غلات سبوس دار ، گوشت یا پروتئین بدون چربی و لبنیات است ، مصرف کنید. خوردن انواع مختلف ویتامین ها ، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها  تضمین می کند که به طور طبیعی می توانند به افزایش تحرک اسپرم کمک کنند.

  • مصرف غذاهای فرآوری شده را محدود کنید زیرا این غذاها سرشار از سدیم ، قند تصفیه شده و چربی هستند.
  • از نوشیدن الکل خودداری کنید زیرا این امر می تواند تحرک اسپرم شما را کاهش دهد.

غذاهایی را مصرف کنید که کیفیت اسپرم شما را بهبود بخشد:

از مواد مغذی مفید برای بهبود عملکرد اسپرم استفاده کنید. برای اطمینان ، غذاهایی را که سرشار از روی و آرژنین هستند ، در رژیم غذایی خود قرار دهید. این غذاها سرعت حرکت اسپرم شما را افزایش می دهند.

غذاهای سرشار از روی و آرژنین شامل این مواد هستند:

  • غذاهای دریایی
  • آجیل و حبوبات مانند  لوبیا ، نخود و گردو
  • گوشت گاو بدون چربی ، گوشت بوقلمون و بره
  • جوانه گندم
  • لبنیات
  • تخم مرغ
  • اسفناج ، مارچوبه ، کلم بروکلی ، سیر و هویج
  • موز ، انار  و گوجی توت

وزن متعادل داشته باشید:

برای تعیین شاخص توده بدن (BMI) از قد و وزن خود استفاده کنید. اگر شاخص توده بدن نشان می دهد که از نظر پزشکی اضافه وزن یا چاقی دارید ، اسپرم ممکن است از نظر کیفیت ، پایین تر و کندتر باشد. با پزشک خود صحبت کنید تا وزن بدن شما را بر اساس BMI مشخص کند. تحقیقات نشان داده است که BMI  ۲۵یا بیشتر میزان و کیفیت اسپرم تولیدی را کاهش می دهد.

مکمل هایی که دارای روی ، ویتامین C ، کارنیتین و آرژنین است را مصرف کنید:

از پزشک خود در مورد افزودن یک مکمل چند ویتامینی به رژیم خود سوال کنید. مکمل حاوی روی، ویتامین C، کارنیتین و آرژنین را انتخاب کنید. مطالعات نشان می دهد این مکمل ها  تحرک اسپرم را بهبود می بخشد. حداقل ۲۰۰۰ تا ۶۰۰۰ میلی گرم ویتامین C در روز برای جلوگیری از کاهش سرعت اسپرم مفید است.

میزان الکل مصرفی خود را کاهش دهید:

اگر الکل می نوشید، مقدار نوشیدنی خود را در طول هفته کاهش دهید. تحقیقات نشان می دهد که نوشیدن الکل، تعداد و تحرک اسپرم بدن شما را کاهش می دهد.

ورزش را به طور منظم شروع کنید:

ورزش با تعدادی از فواید سلامتی همراه است و می تواند با تنظیم هورمون ها و کمک به کاهش وزن بدن به بهبود تحرک اسپرم کمک کند. سعی کنید در طول هفته حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی متوسط و ۲ جلسه تمرین قدرتی داشته باشید. تمرینات هوازی متوسط شامل پیاده روی سریع ، دویدن یا دوچرخه سواری است. جلسات تمرین قدرتی شامل بلند کردن وزنه ها برای ایجاد عضله است.

برای خنک نگه داشتن بیضه های خود لباس زیر گشاد بپوشید:

از پوشیدن لباس زیر و شلوارهای تنگ خودداری کنید. در عوض ، لباس هایی بپوشید که بیضه ها را در حدود ۹۴ درجه فارنهایت (۳۴ درجه سانتیگراد) نگه دارد تا اسپرم های با کیفیت تولید کنند. اگر محل کار شما گرم است یا وقت زیادی را به نشستن می گذرانید ، کمی استراحت کنید یا بایستید و در جاهایی که هوا خنک است قدم بزنید.

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و سموم را کاهش دهید:

محصولات و تجهیزات روزمره می توانند مواد شیمیایی آزاد کنند که خطر ابتلا به مشکلات باروری را افزایش می دهد. مصرف محصولات زیر را که می توانند برای تحرک اسپرم مضر باشند ، متوقف کنید.

  • ذخیره مواد غذایی پلاستیکی که حاوی بیس فنول  (BPA) است.
  • غذاهایی که با سموم دفع آفات ، علف کش ها ، مواد نگهدارنده و سایر مواد ساخته شده توسط انسان تحت تیمار قرار گرفته اند.
  • مواد آرایشی مصنوعی ، مواد آرایشی و دئودورانت ها.
  • محصولات دخانیات و دود سیگار.
  • امواج تلفن همراه

با انجام رابطه جنسی ایمن از اسپرم خود محافظت کنید:

اگر بیش از ۱ شریک زندگی دارید از کاندوم استفاده کنید تا خطر ابتلا به عفونت های مقاربتی (STI) را کاهش دهد. بیماری های مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا می توانند قدرت باروری و تحرک اسپرم را کاهش دهند. 

استرس خود را مدیریت کنید و آن را کاهش دهید:

استرس ناشی از باردار شدن و همچنین وقایع روزمره زندگی می تواند باعث کاهش تعداد اسپرم و تحرک اسپرم شود. خوشبختانه ، آرامش و از بین بردن استرس می تواند باروری اسپرم را بهبود بخشد. برای احساس آرامش بیشتر ، سعی کنید:

  • مراقبه
  • تنفس عمیق
  • تمرین فیزیکی
  • خوابیدن
در صورت امکان مصرف داروهای مرتبط با کاهش ناباروری را متوقف کنید:

داروهای خاصی مانند مسدود کننده های کانال کلسیم ، داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای ، ضد آندروژن و استروئیدهای آنابولیک می توانند مشکلات باروری ایجاد کنند. اگر در حال حاضر داروهایی مصرف می کنید که بر تحرک اسپرم تأثیر می گذارد ، با پزشک خود در مورد روش های درمانی دیگری صحبت کنید که باعث  کاهش تعداد اسپرم نمی شود. اگر شیمی درمانی یا پرتودرمانی را برای سرطان شروع می کنید ، قبل از شروع دوره های درمانی در مورد بازیابی اسپرم از پزشک خود سوال کنید. سپس می توانید از اسپرم برای لقاح آزمایشگاهی در برخی موارد استفاده کنید.

هرگونه بیماری زمینه ای را درمان کنید:

برخی از بیماری های زمینه ای  می توانند تعداد اسپرم و تحرک اسپرم شما را کاهش دهند. برای تشخیص هرگونه بیماری درمان نشده ، معاینه پزشکی انجام دهید و برنامه درمانی پزشک خود را دنبال کنید. گاهی اوقات ، فقط درمان این بیماری می تواند باعث افزایش تحرک اسپرم شما شود.

  • به عنوان مثال ، اگر به عفونت دستگاه ادراری مبتلا هستید ، عفونت می تواند میزان تولید اسپرم را کند یا کاهش دهد. برای درمان عفونت از آنتی بیوتیک استفاده کنید تا کیفیت اسپرم شما بهبود یابد.
از پزشک خود بخواهید برای بهبود کیفیت اسپرم دارو تجویز کند:

اگر کیفیت اسپرم شما بسیار کم است ، با پزشک خود در مورد مصرف داروهای هورمونی برای بهبود باروری صحبت کنید. به یاد داشته باشید که از آنها در مورد عوارض جانبی  احتمالی داروها سوال کنید دکتر ممکن است که این دارو ها را  تجویز کند:

  • کلومیفن سیترات
  • سروفن
  • آمپول های Follitropin alfa یا gonal-F
  • گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG)
  • لتروزول یا آناستروزول
  • آندروژن های برون زا

 

نقش استروئیدهای آنابولیک بر باروری

استروئیدهای آنابولیک مواد مصنوعی مشابه هورمون تستوسترون هستند که امروزه توسط ورزشکاران و جوانان، به ویژه مردان، که به دنبال رشد بیش از حد در عضلات هستند، استفاده می شود. استفاده زیاد از استروئیدهای آنابولیک اثرات مضر بر سلامتی این افراد دارد. زیرا استروئیدهای آنابولیک در روند تنظیم هورمون دخالت می کنند. یکی از اثرات منفی عوامل آنابولیک ایجاد عقیم کردن موقتی است، زیرا آنها مانع تولید اسپرم در بیضه ها می شوند.

استروئیدهای آنابولیک چیست؟

استروئیدها گروهی از مولکول های چربی هستند که از کلسترول بدست می آیند و به طور طبیعی در بدن یافت می شوند. استروئیدها شامل هورمون های جنسی زن و مرد است: آندروژن ، استروژن ، پروژسترون و غیره.

از طرف دیگر، استروئیدهای آنابولیک، مولکول های مصنوعی هستند که از هورمون تستوسترون (آندروژن اصلی)، در مردان گرفته می شوند. این مواد در اصل به عنوان داروهای درمانی ایجاد شده اند و دو اثر مهم بر بدن دارند:

  1. عمل آنابولیک: افزایش حجم و وزن عضله به دلیل افزایش سنتز پروتئین.
  2. عمل آندروژنیک: بروز صفات مردانگی

به همین دلیل است که این مواد به عنوان استروئیدهای آندروژنی آنابولیک(AAS) نیز شناخته می شوند.

استروئیدهای آندروژنی آنابولیک

اثرات استروئیدها

امروزه، بسیاری از مردان و زنانی که از استروئیدهای آنابولیک استفاده می کنند، ورزشکاران، بدنسازان و جوانان هستند که به باشگاه می روند و بدنبال بهبود عملکرد و شکل ظاهری خود هستند. یعنی آنها به دنبال اثر آنابولیک استروئیدها یعنی افزایش بافت عضلانی و کاهش چربی بدن هستند. با این حال،  استفاده بیش از حد از این مواد بدون هیچ گونه کنترل پزشکی می تواند عواقب جدی برای سلامتی داشته باشد.

هنگامی که تستوسترون به صورت مداوم به صورت برون زا تجویز می شود ، همانطور که در مورد استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک اتفاق می افتد، باعث بهم خوردن نظم و تعادل قابل توجهی در بدن می شود ، مانند موارد زیر:

عقیم بودن مردان:

تشکیل اسپرم ، فرایندی که به اسپرماتوژنز معروف است ، با تولید طبیعی هورمون تستوسترون در بیضه ها تنظیم منفی می شود. این بدان معنی است که وقتی تولید اسپرم زیاد است، تستوسترون سیگنالی به مغز می فرستد و از سنتز LH و FSH ، هورمون های ترشح شده از غده هیپوفیز که مسئول تحریک اسپرماتوژنز هستند، جلوگیری می کند.

به این ترتیب تمام اسپرم و هورمون سازی توسط محور بیضه هیپوتالاموس-هیپوفیز تنظیم می شود.

انسداد اسپرماتوژنز به دلیل مصرف استروئیدها

 

با این حال ، با افزایش غلظت تستوسترون در خون با تزریق استروئیدهای آنابولیک، انسداد مداوم تولید اسپرم وجود دارد، که منجر به وضعیت آزواسپرمی می شود. در این حالت، بدن نمی تواند تشخیص دهد که منشا هورمون تستوسترون طبیعی است یا مصنوعی، بنابراین تشکیل اسپرم در بیضه ها قطع شده و این منجر به عقیمی غدد درون ریز می شود. علاوه بر این، هنگامی که تولید اسپرم متوقف می شود، بیضه ها کوچکتر می شوند، زیرا بیشتر حجم بیضه مربوط به لوله های بیضه است که در آن اسپرماتوژنز اتفاق می افتد.

این تغییر هورمونی می تواند پس از از بین بردن تأمین خارجی استروئیدهای آنابولیک از بین برود، اما حداقل سه ماه برای بازگرداندن عملکرد بیضه لازم است. به همین دلیل ، بسیاری از بدنسازان و ورزشکاران نخبه تصمیم می گیرند قبل از شروع چرخه های استروئید آنابولیک ، با انجماد مایع منی، باروری خود را حفظ کنند

تغییر جنسیت:

سایر اثرات ناخواسته استروئیدهای آنابولیک، اختلال نعوظ و کاهش میل جنسی است. توضیح این تغییرات مربوط به انتقال تستوسترون در بدن است. به طور معمول، تستوسترون می تواند به دو صورت مختلف در خون گردش داشته باشد:

تستوسترون موجود در دسترس: تستوسترون است که آزادانه در خون گردش می کند یا به پروتئین آلبومین متصل می شود. این ماده معمولاً بین ۴۰-۶۵٪ تستوسترون است و بخشی از تستوسترونی است که بدن می تواند استفاده کند و پاسخهای فیزیولوژیک جنسی ایجاد می کند.

تستوسترون غیرفعال: تستوسترونی است که با گلوبولین متصل به هورمون جنسی( SHBG)  مرتبط است و معمولاً بین ۳۵-۶۰ است. این تستوسترون توسط بدن قابل استفاده نیست. آنچه با مصرف استروئیدهای آنابولیک اتفاق می افتد این است که تولید این نوع تستوسترون( SHBG) را افزایش می یابد. این امر منجر به اختلال عملکرد جنسی می شود.

زنانه شدن:

استروئیدهای آندروژنی آنابولیک همچنین ممکن است باعث بروز خصوصیات جنسی زنانه در مردان شود. این حالت به دلیل افزایش استروژن (هورمون های زنانه) ناشی از مقدار زیاد آندروژن در بدن است، زیرا هر دو از یک مسیر متابولیک تشکیل می شوند. شایعترین علامت ژنیکوماستی (رشد و تکامل غدد پستانی) در مردان است.

عوارض جانبی استروئیدها

سایر تغییرات

جدا از آنچه تاکنون گفته شد ، AAS می تواند مشکلات سلامتی دیگری را برای افرادی که از آنها بیش از حد مجاز استفاده می کنند ایجاد کند:

  • بیماری های قلبی عروقی
  • فشار خون
  • افزایش کلسترول
  • بیماری های کبدی و کلیوی
  • تومور
  • مشکلات روانپزشکی: پرخاشگری ، تحریک پذیری ، افسردگی ، توهم و …

توجه به این نکته مهم است که تمام عوارض جانبی استروئیدهای آنابولیک می توانند برگشت پذیر و غیر قابل برگشت باشند.

اگر بعد از قطع مواد آنابولیک باروری حاصل نشود چه اتفاقی می افتد؟

در ۶۰٪ موارد، مردان حدوداً ۶ ماه پس از قطع استروئیدهای آنابولیک آندروژن، خود به خود عملکرد بیضه را بازمی یابند. در غیر این صورت، مراجعه به متخصصی که می تواند برای تحریک بیضه برای FSH و LH درمانی تجویز کند، لازم است.

عوامل آنابولیک طبیعی کدامند؟

برخلاف استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک، آنابولیک های طبیعی موادی هستند که اغلب به عنوان مکمل های غذایی با هدف تحریک تولید درون زا هورمون هایی که رشد عضلات را تقویت می کنند، استفاده می شود. برخی از برجسته ترین آنابولیک های طبیعی شامل: کراتین ، کوآنزیم B12 ، پروتئین ها ، گلوتامین ، لوسین و غیره هستند.

لازم به ذکر است که این مکمل های غذایی علیرغم بی خطر بودن، باید تحت کنترل پزشک یا متخصص تغذیه مصرف شوند.

نویسنده: زهرا روستا/ دکتری جنین شناسی

اثر آنتی اکسیدانت ها بر کیفیت اسپرم

آنتی اکسیدانت چیست و چگونه بر کیفیت اسپرم تأثیر می گذارند؟ 

آنتی اکسیدانت ها مولکول هایی هستند که در بدن ما مسئول جلوگیری از اکسیداسیون و پیری سلول ها می باشند.همچنین، آنتی اکسیدانت ها نقش موثری در کیفیت مایع منی، اسپرم و باروری مردان دارند. بدن انسان دارای سیستم های پیچیده ای از آنتی اکسیدانت ها است. علاوه بر آن، می توان میزان آنتی اکسیدانت های بدن را توسط رژیم غذایی مناسب، به ویژه میوه ها و سبزیجات ، افزایش داد. امروزه مطالعاتی در ارتباط با اثر آنتی اکسیدانت ها بر کیفیت اسپرم صورت گرفته است.

 تعریف استرس اکسیداتیو

رادیکال های آزاد یا همان گونه های آزاد اکسیژن (ROS) نوعی مولکول هستند که به طور طبیعی در بدن، در اثر متابولیسم طبیعی اکسیژن ایجاد می شوند.

ROS در سیگنالینگ سلول نقش مهمی دارد و بنابراین وجود آن برای عملکردهای سلول ضروری است. با این حال، افزایش قابل توجه ROS در بدن، به ساختارهای سلولی آسیب می رساند و منجر به وضعیتی می شود که تحت عنوان استرس اکسیداتیو شناخته می شود. در مورد تأثیر این استرس اکسیداتیو بر باروری، مطالعات نشان داده اند که بین ۳۰ تا ۸۰ درصد از مشکلات ناباروری مردان به دلیل وجود ROS در مایع منی ایجاد می شود.

به طور خاص، دو مولکول وجود دارد که بیشترین تأثیر را در تولید و کیفیت اسپرم دارند:

  1. رادیکال های آزاد: گونه های شیمیایی بسیار ناپایدار و آسیب رسان به ساختارهای سلولی.
  2. اکسیژن فعال: اکسید کننده ترین ماده در بدن ما است، که باعث پیری سلول ها می شود.

اسپرم و استرس اکسیداتیو

اثرات استرس اکسیداتیو بر کیفیت اسپرم:

اثرات زیان بار استرس اکسیداتیو بر کیفیت اسپرم به شرح زیر است:

  • قطعه قطعه شدن DNA اسپرم
  • تغییرات در غشای اسپرم
  • کاهش تحرک اسپرم که می تواند منجر به آدنوزواسپرمی شود.
  • نقص در شکل طبیعی اسپرم که می تواند منجر به تراتوزواسپرمی شود.
  • اختلال در اتصال اسپرم به تخمک و باروری آن.

به همین دلیل، یافتن بیش از حد رادیکال های آزاد در مایع منی مردان مبتلا به ناباروری، کاملاً معمول است.

علل افزایش استرس اکسیداتیو

عوامل مختلفی باعث افزایش سطح ROS در بدن می شود و بنابراین بر کیفیت مایع منی در مردان تأثیر می گذارند:

  1. سبک نادرست زندگی: مصرف الکل، توتون و تنباکو .در افراد سیگاری، ظرفیت آنتی اکسیدانتی خون در مقایسه با افراد غیر سیگاری به نصف کاهش می یابد.
  2. فاکتورهای محیطی: قرار گرفتن بیش از حد در معرض تابش خورشید و آلودگی محیط زیست.
  3. برخی از عفونت ها، بیماری های خود ایمنی و یا مزمن

تعریف آنتی اکسیدانت

آنتی‌اکسیدانت ها ترکیبات طبیعی هستند که باعث محافظت سلول در برابر آسیب های ناشی از رادیکال‌های آزاد می‌شوند. بدن انسان دارای سیستم های مختلف آنتی اکسیدانتی است. از جمله آنزیم ها و مولکول های گلوتاتیون پراکسیداز، سوپراکسید دیسموتاز ، کوآنزیم Q ، اسید اوریک و …

علاوه بر این ، آنتی اکسیدانت های دیگری نیز وجود دارد که ما می توانیم توسط غذا به دست آوریم. از مهمترین آن ها می توان به ویتامین ها و فلاونوئیدها اشاره کرد. آنتی اکسیدانت هایی که در مایع منی وجود دارند، مسئول محافظت از اسپرم هستند. که شامل ویتامین ها (ویتامین C و E )، آنزیم سوپراکسید دیسموتاز، گلوتاتیون و تیوردوکسین است. مطالعات متعدد نشان می دهند که مردان نابارور، میزان کمتری از این آنتی اکسیدانت ها را در مایع منی خود دارند. که کاهش آنتی اکسیدانت ها موجب افزایش استرس اکسیداتیو و کاهش کیفیت اسپرم می شود.

آنتی اکسیدانت و تغذیه

خوردن غذاهای غنی از آنتی اکسیدانت می تواند به بهبود کیفیت اسپرم کمک کند. در ادامه، اصلی ترین آنتی اکسیدانت هایی که در باروری مردان نقش دارند را شرح خواهیم داد:

  • بتا کاروتن ها: در هویج، اسفناج، کاهو، کلم پیچ، کدو تنبل و… موجود می باشد.
  • لیکوپن: در گوجه فرنگی، هندوانه، پاپایا، انگور و… موجود می باشد.
  • ویتامین A: در لبنیات، تخم مرغ، هویج، انبه، جگر و… موجود می باشد.
  • ویتامین C: در مرکبات، غلات، ماهی و… موجود می باشد.
  • ویتامین E: در آجیل، دانه ها، روغن زیتون، کلم بروکلی و… موجود می باشد.
  • فلاونوئیدها: در توت سیاه، تمشک، گیلاس، سویا، شکلات، پونه کوهی، چای، قهوه، شراب قرمز و… موجود می باشد.

همچنین عناصری مانند سلنیوم، روی یا منگنز در رژیم غذایی بسیار مهم هستند، زیرا عملکرد آنتی اکسیدانت ها را تقویت می کنند. علاوه بر موارد ذکر شده، می توان با استفاده از مکمل های آنتی اکسیدانتی، استرس اکسیداتیو را در مردان نابارور کاهش و در نتیجه کیفیت مایع منی را بهبود بخشید.

آنتی اکسیدانت ها چگونه به باروری مردان کمک می کنند؟

استرس اکسیداتیو از چند طریق می تواند بر اسپرم تأثیر بگذارد:

  • تکامل اسپرم
  • مورفولوژی اسپرم
  • توانایی حرکت (تحرک) اسپرم
  • DNA اسپرم و ظرفیت باروری آن

مطالعات متعدد نشان داده اند که آنتی اکسیدانت ها (ال-کارنیتین، کوآنزیم Q10، ویتامین E، ویتامین C، سلنیوم، روی) باعث افزایش تعداد و تحرک اسپرم ها می شود.

آیا سیر به بهبود تحرک اسپرم کمک می کند؟

سیر از آنجا که سرشار از ویتامین های A ، B و C، سلنیوم، فسفر، سیلیسیم، گوگرد، روی، مس، پتاسیم و غیره است یک ماده غذایی آنتی اکسیدانتی قدرتمند است. بنابراین سیر می تواند به کاهش استرس اکسیداتیو در اسپرم و بهبود آن کمک می کند. همچنین، سیر دارای خواص آنتی بیوتیکی ، ضد سرطانی و بازسازی کننده پوست نیز هست.

آیا آنتی اکسیدان ها باعث بهبود باروری زنان نیز می شوند؟

در واقع، یک رژیم غذایی سالم و سرشار از میوه ها و سبزیجات غنی از آنتی اکسیدانتی می تواند منجر به افزایش کارآیی تخمدان شود و  همچنین به جلوگیری از پیری تخمدان کمک کند. ویتامین C سطح هورمون ها را بهبود می بخشد و سطح متعادل ویتامین E از سقط جنین جلوگیری می کند.

نویسنده: زهرا روستا / دکتری جنین شناسی

فاکتورهای-پیش-بیضه-ای-و-ناباروری-در-مردان

فاکتورهای پیش بیضه ای و ناباروری در مردان

فاکتورهای پیش بیضه ای علل ناباروری در مردان

در این مقاله در ارتباط فاکتورهای پیش بیضه ای که منجر به ناباروری مردان می شود صحبت خواهیم کرد.

تولید اسپرم توسط یک سیستم هورمونی پیچیده که از مغز شروع می شود و به بیضه ختم می شود ، تنظیم میگردد. هورمون های مختلف ، ژن های کروموزوم Y و عوامل درون ریز درون ریز و پاراکرین در تنظیم این سیستم نقش دارند. شایعترین عوامل پیش بیضه ای که می تواند در ناباروری مردان دخیل باشد شامل دیابت ، مشکلات تیروئید ، هایپر پرولاکتینمی  است.

۱-محور هیپوتالاموس – هیپوفیز

غده هیپوفیز مسئول ترشح هورمون های لازم برای تشکیل اسپرم است: FSH  (هورمون تحریک کننده فولیکول) و LH(هورمون لوتئین ساز).

در بیضه ، اسپرماتوگونی ها سلول های بنیادی هستند که برای ایجاد اسپرم متمایز می شوند. با این حال ، سلول های دیگری نیز وجود دارند که برای تنظیم صحیح هورمونی لازم می باشند.

سلول های لایدیگ: گیرنده های غشایی خاصی برای  LH(هورمون لوتئین ساز) دارند. وقتی LH به سلول های لایدیگ می رسد، ترشح تستوسترون صورت می گیرد، هورمونی که برای تشکیل اسپرم مورد نیاز است.

سلول های سرتولی:سلول های پشتیبانی هستند که با رسیدن FSH به آن ها ، فاکتورهایی که برای تولید اسپرم لازم می باشد را ترشح می کنند.  این فاکتورها نیز بر روی سلول های لایدیگ عمل می کنند تا تستوسترون بیشتری ترشح گردد.

هنگامی که سطح تستوسترون بالا و کافی باشد، ترشح هورمون LHاز مغز مهار می شود. به این ترتیب ، با حفظ سطح مناسب هورمون ها برای تشکیل اسپرم ، ترشح GnRH و FSH تنظیم می شود.

فاکتورهای-پیش-بیضه-ای-و-ناباروری-در-مردان

۲-ارزیابی پایه ای در مردان

به طور خلاصه ، یک ارزیابی اساسی  از مردی که به یک مرکز مشکلات ناباروری مراجعه می کند، انجام خواهد شد:

سابقه پزشکی و جنسی :معاینه عمومی بیمار.

تجزیه و تحلیل مایع منی: تعیین پارامترهای مختلف منی از جمله غلظت، تحرک یا مورفولوژی به منظور بررسی کیفیت آن.

ارزیابی غدد درون ریز: برای تعیین نارسایی اولیه بیضه. این ارزیابی شامل یک آزمایش خون است که در آن پارامترهای هورمون های مختلف تعیین می شود.

آزمایش ژنتیک: به ما اجازه می دهد تا تغییرات در کاریوتیپ یا ریز حذف در کروموزوم Y را که در بیماران با تغییر در اسپرماتوژنز شایع است ، مشخص کنیم.

آزمون های تخصصی:تکه تکه شدن  DNA.

۳-علت

همانطور که دیدیم، چرخه ی هورمونی باید کاملاً تنظیم شود تا سیگنال ها منجر به تشکیل کافی اسپرم شوند. برخی از دلایل ناباروری فاکتور پیش بیضه ای در زیر مطرح داده شده است.

۳-۱- هایپوگنادوتروفیک هایپوگنادیسم اولیه

هیپوگنادیسم تغییری است که با نارسایی بیضه ها در ترشح تستوسترون مشخص می شود. در مورد  هیپوگنادوتروپیک هایپوگنادیسم اولیه، هیپوتالاموس و غده هیپوفیز به طور طبیعی کار می کنند.

مسئله این است که سلول های لایدیگ با وجود داشتن مقدار لازم FSHو LH قادر به تولید تستوسترون کافی نیستند. در نتیجه ، اسپرم به درستی تولید نمی شود.

علل هایپوگنادیسم می تواند متنوع و شامل موارد زیر باشد:

  • تغییرات ژنتیکی ، مانند سندرم کلاین فلتر ، سندرم نونان و غیره
  • بیماری های سیستمیک ، مانند نارسایی مزمن کلیه ، سیروز کبدی و غیره
  • بیماری های عفونی.
  • تغییر در گیرنده گنادوتروپین.

در هایپرگونادوتروپیک هایپوگنادیسم، بیضه ها ممکن است کوچک باشند و منجر به اولیگوزواسپرمی یا آزواسپرمی شوند. در درمان این بیماری از تستوسترون استفاده می شود.

۳-۲ –  هایپوگنادوتروفیک هایپوگنادیسم ثانویه

در هیپوگنادوتروپیک هیپوگنادیسم ثانویه ،هیپوتالاموس و غده هیپوفیز که بیضه ها را تحت کنترل دارند به خوبی کار نمی کنند.

برخی از عوامل خطر عبارتند از:

  • آسیب به غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس در اثر جراحی ، آسیب ، تومور ، پرتودرمانی و …
  • ناهنجاری های ژنتیکی.
  • تجمع آهن در بدن.
  • استرس شدید
  • بیماری های مزمن طولانی مدت.
  • استفاده از داروها ( داروهای استروئیدی )
  •  سندرم کالمن

درمان این بیماری به علت آن مشکل بستگی دارد، اما یک راه حل ممکن برای درمان، جایگزین کردن هورمون ها  می باشد که بیضه را تحریک کرده و غلظت هورمون های جنسی را افزایش می دهد.

۳-۳- دیابت

دیابت با افزایش سطح گلوکز خون منجر به کاهش کیفیت اسپرم  و افزایش شکست DNA اسپرم می گردد.

۳-۴- مشکلات تیروئید

غده تیروئید یک غده درون ریز است که هورمون های مختلفی ترشح می کند. کم کاری یا پرکاری تیروئید ، یعنی نقص یا تولید بیش از حد هورمون تیروئید به ترتیب باعث تغییراتی در فرآیندهای متابولیکی مختلف می شود. همه این ها می تواند عواقبی در بلوغ اسپرم داشته باشد و بر کیفیت اسپرم تأثیر بگذارد و باعث کاهش درجه باروری شود. 

۳-۵- هایپرپرولاکتمیا

هایپرپرولاکتیمیا  نوعی اختلال است که با افزایش سطح پرولاکتین مشخص می شود. در فرآیند تولید اسپرم ، پرولاکتین ضروری است.افزایش سطح پرولاکتین منجر به کاهش ترشح FSH و LH می شود.

در نتیجه ، ممکن است اولیگوزواسپرمی  یعنی کاهش تعداد اسپرم یا حتی اختلال نعوظ و از بین رفتن میل جنسی را ایجاد کند.این تشخیص با استفاده از آزمایش خون در صبح و اجتناب از شرایط استرس انجام می شود .

 

تاثیر داروی ان استیل سیستئین بر کیفیت اسپرم

اثر آنتی اکسیدانت ان استیل سیستئین بر کیفیت اسپرم

مقدمه

در این مقاله در ارتباط با اثر آنتی اکسیدانت ان استیل سیستئین بر کیفیت اسپرم صحبت می کنیم. تاکنون مطالعات زیادی در ارتباط با اثر آنتی اکسیدانت ان استیل سیستئین بر کیفیت اسپرم صورت گرفته است که در این مقاله به آن ها اشاره می شود.

یکی از مسائل مهم علم پزشـکی، مـشکل نابـاروری و کـاهش باروری است. منظور از ناباروری عـدم رخـداد بـارداری در یک زوج بعد از یکسال نزدیکی بـدون اسـتفاده از روش هـای پیشگیری از بـارداری اسـت.

نابـاروری در ۱۵-۱۰ %زوج هـا دیــده مــی شــود و بخــش مهمــی از طبابــت بــالینی بــسیاری از پزشــکان محــسوب مــی شــود. در ۴۰ %مــوارد نابــاروری زوجین، نازایی مردان مطرح است.

روش هـای کمـک بـاروری مثـل ICSI, ZIFT, IVF و دیگـر روش ها منجـر بـه لقـاح تخمـک و اسـپرم شـده و بـسیاری از مشکلات ناباروری را حل کرده است؛ اما هزینه درمان توسط این روش ها بالا است.

درمان های دارویی و آنتی اکسیدانتی هزینه کمتری دارنـد و در دسترس طیف وسیعی از زوج ها می باشند. برخی درمان های خوراکی، باعث بهبود پارامترهای تعداد و تحرک اسپرم میشوند.
تجویز داروی N -استیل ‌سیستئین ، الـکـارنیتین، آرژینـین، روی، سلنیوم، ویتامین B12 و همچنین آنتیاکسیدان های بیـشماری مثـل C Vit ،E Vit ،گلوتـاتیون و کـوآنزیم Q10 در بهبـود پارامترهای اسپرم موثر شناخته شده­ اند.

 

تاثیر داروی ان استیل سیستئین بر کیفیت اسپرم

داروی N -استیل ‌سیستئین

داروی N -استیل ‌سیستئین، یک آنتی ‌اکسیدان پاکسازی کننده رادیکال ‌های آزاد است.  از این آنتی اکسیدانت می‌ توان به عنوان یک مکمل برای کاهش استرس اکسیداتیو در افراد نابارور استفاده کرد .

ان- استیل از مشتقات پایدار اسید امینه سیستئین ( NAC ) سیستئین است که گروه تیول این ماده اثر آنتی اکسیدانی داشته و قادر به خنثی سازی رادیکال های آزاد است.
داروی N -استیل ‌سیستئین بر روی پارامترهای استرس اکسیداتیو، تعداد، حرکت و مرفولوژی اسپرم در مردان نابارور است.

تاثیر داروی ان استیل سیستئین بر باروری مردان

ناباروری مردان ناشی از اثرات منفی استرس اکسیداتیومی باشد. اسپرم بسیار مستعد ابتلاء به استرس اکسیداتیو است. زیرا غشاء سلولی آن غنی از اسید های چرب غیراشباع بوده و در نتیجه بیشتر در معرض آسیب های القاءشده توسط اکسیژن و پراکسیداسیون لیپیدی قرار میگیرد.

علاوه بر این اسپرم بالغ به دلیل از دست دادن بخش زیادی از سیتوپلاسم خود طی فرآیند اسپرماتوژنز، فاقد آنزیم های سیتوپلاسمیک و مکانیسم های دفاعی آنتی اکسیدانی می باشد.

عامل اصلی ایجاد استرس اکسیداتیو تولید بیش از حد گونه های واکنشی اکسیژن ROS یا (Reactive Oxigen Species)می باشد که به عنوان عامل مخرب و آسیب رسان به سلول ها و بافت ها شناخته شده است.

استرس اکسیداتیو زمانی رخ می دهد که تولید ROS بیش از مکانیسم های اکسیدانی طبیعی بدن باشد و باعث صدمه به بیومولکول های بدن مانند لیپید و پروتئین ؛ DAN  می شود.

ان استیل سیستئن یک آنتی اکسیدان به شکل مکمل است. ان-استیل سیستئین یا NAC در بدن به اسید آمینه‌ای به نام سیستئین تبدیل می‌شود. سیستئین یک اسید آمینه نیمه ضروری است.این اسید آمینه وقتی ضروری می‌شود که جذب متیونین و سرین از طریق رژیم غذایی کم باشد.

سیستئین به تولید گلوتاتیون کمک می‌کند که آنتی اکسیدانی است که نقش مهمی در تنظیم بسیاری از عملکرد سلولی و کمک به حفظ سیستم ایمنی در وضعیتی مطلوب دارد.

مردان نابارور دارای سطوح بالاتری از گونه های فعال اکسیژن نسبت به مردان بارور هستند. سطح بالاییROSدر اسپرم می تواند باعث اختلال در عملکرد اسپرم، آسیب DNA اسپرم و کاهش توان تولید مثلی در مردان شود.

یکی از مهمترین عوامل مؤثر در ایجاد ناباروری آسیب اکسیداتیو به سلول های بیضه توسط رادیکال های آزاد می باشد. N-استیل سیستئین (NAC )از جمله ترکیبات آنتی اکسیدان است که قادر به بازیافت رادیکال های آزاد است و با جلوگیری از آسیب بافتی باعث حفاظت از اسپرم می شود.

همچنین ویسکوزیته بالای مایع منی از جمله علل منجر به ناباروری ناشی از عوامل مردانه محسوب می گردد که با فعالیت سیستم های اکسیداتیو سلولی در ارتباط است و لذا استفاده از درمان هایی با خاصیت آنتی اکسیدان ممکن است در بهبود آن موثرباشد. اثربخشی ان- استیل- سیستئین در کاهش ویسکوزیته مایع مورد تایید است.

فارماکوکینتیک

جذب استیل سیستئین از دستگاه گوارش، پس از مصرف خوراکی سریع و کامل می باشد.حداکثر غلظت پلاسمایی آن طی یک تا دو ساعت حاصل می شود.
فراهمی زیستی دارو ۴ تا ۱۰ درصد و نیمه عمر آن حدود ۶ ساعت است. فرآیند متابولیسم آن کبدی است. استیل سیستئین در دیواره روده کوچک و در عبور اول کبدی استیل زدایی می شود. حدود ۳۰ درصد دوز مصرف شده دارو توسط کلیه ها دفع می شود.

اشکال دارویی ان استیل سیستئین

  • آمپول
  • قرص
  • قرص جوشان

عوارض ناشی از مصرف دارو

N-acetyl cystein برای اکثر بزرگسالان به هنگام استفاده به عنوان داروی تجویزی، بی خطر است. اما می‌تواند عوارضی داشته باشد از جمله:

  • تهوع، استفراغ و اسهال یا یبوست.
  • خارش، تب، سردرد، خواب آلودگی
  • فشار خون پایین
  • مشکلات کبدی 
الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا و ناباروری مردان

الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا و ناباروری مردان

الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا (OAT) یکی از علل ناباروری در مردان می باشد. در الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا سه پارامتر مختلف اسپرم به طور همزمان تحت تأثیر قرار می گیرد. این سه پارامتر شامل: تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم می باشد. دلایل الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا(OAT) که باعث ناباروری مردان می شود ،متنوع است. اما در بیشتر موارد با نقص در روند اسپرماتوژنز (تولید اسپرم) یا اختلالات در سیستم تولید مثل مردان مانند واریکوسل یا عفونت های خاص مرتبط است.در نتیجه، دستیابی به یک بارداری طبیعی برای این مردان بطور قابل توجهی مشکل است و معمولا برای دستیابی به باروری، به درمان های کمک باروری مانند IVF نیاز دارند.

تعریف الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا

معنی اصطلاح الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا، در نتیجه ترکیب سه اختلال مختلف اسپرم است:

  • الیگواسپرمیا: تعداد اسپرم کمتر از ۱۵ میلیون در میلی لیتر می باشد.
  • آستنواسپرمیا: بیش از ۶۰ درصد اسپرم بی تحرک هستند.
  • تراتواسپرمیا: بیش از ۹۶ درصداز اسپرم ها شکل غیر طبیعی دارند.

لازم به ذکر است که مقادیر مرجعی که برای تشخیص نمونه مایع منی با اولیگوآستنوتراتوسپرمیا استفاده می شود مقادیری است که توسط سازمان بهداشت جهانی(WHO) تعیین شده است.

الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا و ناباروری مردان

الیگوآستنوتراتوزواسپرمی یکی از دلایل ناباروری در مردان است، زیرا کیفیت پایین اسپرم ها، از رسیدن آنها به تخمک و باروری آن جلوگیری می کند.

علل الیگوآستنوزوتراتوزواسپرمیا

تعیین علل خاصی که منجر به الیگوآستنوتراتواسپرمیا شود، مشکل است.به این دلیل که الیگوآستنوتراتوسپرمیا می تواند در نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف باشد.موارد زیر برخی از شایعترین دلایل مرتبط با الیگوآستنوتراستواسپرمیا در مردان است:

  • تغییرات هورمونی موثر بر اسپرماتوژنز
  • مصرف برخی از داروها از جمله استروئیدهای آنابولیک، داروهای ضد افسردگی و شیمی درمانی
  • نقایص مادرزادی بیضه
  • اختلالات بیضه، مانند واریکوسل
  • عفونت در مجاری منی، مانند پروستاتیت
  • مشکلات ژنتیکی که بر تولید اسپرم تأثیر می گذارد

درمان های طبیعی و اولیه برای افراد الیگوآستنوزوتراتوزواسپرمیا

اولین کاری که فرد باید بلافاصله پس از تشخیص الیگوآستنوتراتوسپرمیا  (OAT) انجام دهد این است که :

  • از یک رژیم غذایی متعادل پیروی کنید. 
  •  به طور منظم ورزش کنید
  • برخی از مکمل های ویتامینی  و داروهای طبیعی که برای کیفیت اسپرم مناسب است را مصرف کنید.
  • استرس اکسیداتیو می تواند تأثیر بسیار منفی بر اسپرم ها داشته باشد. به همین دلیل ، افزودن آنتی اکسیدانت هایی مانند ویتامین E ، ویتامین C و گلوتاتیون به رژیم غذایی می تواند به کاهش تأثیر استرس اکسیداتیو کمک کند.

درمان الیگوآستنوزواسپرمیا

درمان الیگوآستنوتراتوسپرمیا (OAT) بسته به علت آن متفاوت است.اگر علت آن عدم تعادل هورمونی باشد، برخی از داروها می توانند به فرد کمک کنند تا باروری خود را دوباره بازیابی کند.اگر علت الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا ناشی از عفونت باشد، درمان آنتی بیوتیک مورد نیاز است. اما در موارد جدی تر، ممکن است نیاز به جراحی باشد. با این حال، اکثر بیماران مبتلا به الیگوآستنوتراتوزواسپرمیای شدید، چاره ای جز مراجعه به مراکز درمان ناباروری و استفاده از تکنیک های کمک باروری (ART) برای دستیابی به باروری ندارند.زیرا اختلالات اسپرم در بیشتر موارد قابل درمان نیستند.هنگامی که الیگوآستنوتراتوسپرمیا (OAT)  به علت ایدیوپاتیک (ناشناخته) باشد، مناسب ترین گزینه ی درمان  تکنیک های کمک باروری است.

تکنیک های کمک تولید مثلی(ART)

اگر بارداری پس از یک سال تلاش برای باردار شدن  در موارد الیگوآستنوتراتواسپرمیای (OAT) شدید حاصل نشود، برای دستیابی به باروری استفاده از تکنیک های کمک تولیدمثلی لازم و ضروری است. در موارد الیگوآستنوتراتواسپرمیای (OAT)  شدید، تکنیک های کمک تولیدمثلی مورد استفاده شامل روش IVF (لقاح آزمایشگاهی)و یا روش ICSI (تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی) می باشد.

پس از جمع آوری نمونه مایع منی، برای جنین شناسان این امکان وجود دارد که نمونه را در زیر میکروسکوپ بررسی کرده و اسپرم هایی با بهترین تحرک و مورفولوژی برای تزریق مستقیم به سلول تخمک انتخاب کنند.

چگونه الیگوآستنوتراتوزواسپرمی تشخیص داده می شود؟

الیگوآستنوتراتوسپرمیا هیچ علامتی در مردان ندارد که باعث شود آن ها شک کنند که آن ها نابارور هستند.به منظور تشخیص هر گونه اختلالی، داشتن سمینوگرام و ارزیابی پارامترهای تعداد ، تحرک و مورفولوژی اسپرم برای مردان ضروری است. الیگوآستنوتراتوسپرمیا زمانی در نظر گرفته می شود که کمتر از ۱۵ میلیون اسپرم در هر میلی لیتر مایع سمن وجود داشته باشد .همچنین تحرک اسپرم کمتر از ۴۰٪ و درصد اسپرم های طبیعی کمتر از ۴٪ باشد.

آیا می توان اولیگواستنوتراتوزواسپرمی را درمان کرد؟

بسته به علت الیگوآستنوتراتوسپرمیا (OAT) ، ممکن است درمان موفقیت آمیز باشد.برای مثال، الیگوآستنوتراتوسپرمیا ناشی از واریکوسل را می توان با جراحی درمان کرد. الیگوآستنوتراتوسپرمیا ناشی از هیپوگنادوتروپیک هیپوگنادیسم را می توان با داروهای هورمونی درمان کرد.در مواردی که علت دقیق الیگوآستنوتراتوسپرمیا مشخص نیست، ممکن است از درمان توسط آنتی اکسیدانت ها یا آنتی استروژن ها استفاده شود. این درمان ها باید حداقل سه ماه طول بکشد که البته اثربخشی آنها ثابت نشده است. بنابراین ، فقط تعداد کمی از بیماران مبتلا به الیگوآستنوتراتوزواسپرمیا وجود دارد که می توانند از یک درمان خاص بهره مند شوند.بقیه بیماران می توانند از درمان های تجربی استفاده کنند و سعی کنند یک سبک زندگی سالم داشته باشند. در بیشتر موارد، استفاده از روش های کمک تولید مثلی تنها روش درمانی برای این افراد است.

میزان موفقیت IUI در بارداری خانم هایی که همسرانشان مبتلا به اولیگواستنوتراتوزواسپرمیا چقدر است؟

میزان موفقیت IUI در بارداری در بیماران مبتلا به الیگوآستنوتراتوسپرمیا بسیار کم است. بهترین درمان برای این بیماران با توجه به اینکه احتمال دستیابی به باروری در این افراد بسیار مشکل است، استفاده از روش ICSI (تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی) می باشد.

میزان سقط در خانم هایی که همسرانشان مبتلا به الیگوآستنوتراتوسپرمیا چقدر است؟

به طور کلی، الیگوآستنوتراتوسپرمیا با سقط جنین همراه نیست. اما، مردان مبتلا به الیگوآستنوتراتوسپرمیا می توانند اسپرم هایی با نقایص ژنتیکی یا کروموزومی تولید کنند که از رشد جنین جلوگیری می کند، یعنی باعث سقط جنین در زن می شود.

کریپتوزواسپرمیا ؛ علت ، تشخیص، درمان

کریپتوزواسپرمیا:

کریپتوزواسپرمیا یک اختلال شدید اسپرم است که با تعداد بسیار کم اسپرم مشخص می شود.به همین دلیل، کریپتوزواسپرمیا یکی از علل شایع ناباروری در مردان است. نمونه های اسپرم با کیفیت خوب،  دارای تعداد ، تحرک و مورفولوژی طبیعی می باشند. مردان مبتلا به کریپتوزواسپرمیا به عنوان آزواسپرمی در نظر گرفته می شوند، یعنی تعداد اسپرم موجود در انزال آن ها بسیار کم است. به همین دلیل ، احتمال بارداری طبیعی این مردان نزدیک به صفر است.

 تعریف

کریپتوزواسپرمیا به عنوان تعداد کم اسپرم در انزال  تعریف می شود. در واقع ، اغلب با آزواسپرمی ، یعنی عدم وجود کامل اسپرم در انزال اشتباه گرفته می شود. به طور خاص ، هنگامی که تعداد اسپرم های یک مرد  کمتر از ۱۰۰۰۰۰ اسپرم در هر میلی لیتر باشد، مرد مبتلا به کریپتوزواسپرمیا تشخیص داده می شود.

کریپتوزواسپرمیا نوعی  الیگوزواسپرمی است که به تعداد کم اسپرم نیز اشاره دارد. اگر مقدار کل اسپرم بین ۱۰۰۰۰۰ تا ۱۵ میلیون اسپرم در میلی لیتر باشد، نمونه را الیگوزواسپرمی می گویند. به عبارت دیگر ، کریپتوزواسپرمیا یک نوع شدید الیگواسپرمیا است، زیرا تعداد اسپرم به طور جدی در معرض خطر است.

برای دستیابی به حاملگی به طور طبیعی، علاوه بر تعداد اسپرم، تحرک و مورفولوژی اسپرم نیز باید طبیعی باشد.  در غیر این صورت، به ترتیب مواردی از آستنوزواسپرمی و تراتوزواسپرمی ایجاد می شود. باید توجه داشت که مردان مبتلا به کریپتوزواسپرمیا فقط چند اسپرم در انزال دارند. به همین دلیل ، اندازه گیری تعداد خاصی از اسپرم ها که قادر به حرکت تدریجی یا شکل طبیعی هستند تقریباً غیرممکن است.

 

تشخیص

به منظور ارزیابی کیفیت نمونه اسپرم، مهمترین آزمایش، تجزیه و تحلیل مایع منی یا سمینوگرام است. سمینوگرام به شما امکان می دهد نمونه را از نظر ماکروسکوپی و میکروسکوپی بررسی کنید. اگر تغییراتی در پارامترهای مختلف اسپرم مشاهده شد، ممکن است پزشک شما را ملزم به انجام برخی آزمایشات اضافی کند .

از جمله:

  • تجزیه و تحلیل هورمونی
  • معاینات فیزیکی
  • و  اسکن اولتراسوند.

هدف جمع آوری هرچه بیشتر اطلاعات برای یافتن علت ناباروری است.

رایج ترین آزمایشاتی است که برای تشخیص کریپتوزواسپرمیا انجام می شود:

۲-۱ محفظه شمارش اسپرم

برای تعیین تعداد اسپرم نمونه منی، پزشک نمونه را زیر میکروسکوپ با کمک یک اتاق شمارش بررسی می کند.امروزه دو نوع اتاق شمارش اسپرم وجود دارد:

محفظه Makler

با توجه به اینکه اندازه گیری اسپرم ها در واحد میلیون بر هر میلی لیتر می باشد، در موارد کریپتوزواسپرمیا نمی توان در این مقیاس اندازه گیری کرد و بنابراین  استفاده از این محفظه بی فایده می شود.انواع دیگر اتاق هایی که بتوانند مقادیر کمتری از اسپرم را پوشش دهند ، مورد نیاز است.

لام نئوبار

این لام به متخصص اجازه می دهد تا مقادیر ۱۰۰۰۰ اسپرم در میلی لیتر را به طور دقیق اندازه گیری کند. وقتی یک نمونه اسپرم دارای کریپتوزواسپرمیا باشد ، به احتمال زیاد هیچ اسپرم یا فقط تعداد کمی از آن ها در زیر میکروسکوپ یافت می شود. در این موارد ، نمونه سمن سانتریفیوژ می شود تا پلاسمای منی از بین برود. تعداد کمی از اسپرم های موجود در تماس با پایین لوله سانتریفیوژ (که به آن پلت گفته می شود) قرار می گیرد.سپس این نمونه ها زیر میکروسکوپ مشاهده می شوند. در حدود ۳۰٪ موارد کریپتوزواسپرمی ، با  استفاده از این روش ، اسپرم در نمونه اسپرم یافت می شود.

۲-۲- آزمایشات هورمونی

دو نوع هورمون وجود دارد که نقش اساسی در باروری مردان دارند. به همین دلیل ، نظارت بر سطح آن  ها به ما اجازه می دهد تا تشخیص دهیم که اسپرماتوژنز (فرآیند تولید اسپرم) به طور عادی در بیضه ها در حال انجام است یا نه . ما در مورد FSH(هورمون محرک فولیکول) صحبت می کنیم که توسط غده هیپوفیز برای تنظیم تولید اسپرم آزاد می شود و اینهیبین B که با تشکیل سلول های اسپرم توسط بیضه آزاد می شود.

در اینجا آنچه FSH و مهار کننده B می تواند در مورد باروری مردان به ما بگوید: سطح طبیعی FSH و مهار کننده B نشان می دهد که اسپرماتوژنز به صورت نرمال در حال انجام است. این مورد در کریپتوزواسپرمیای انسدادی هم مشاهده می گردد. سطح FSH بالا و میزان پایین مهار کننده B ، نارسایی بیضه در روند  تولید اسپرم را نشان می دهد.

این مورد در کریپتوزواسپرمیای غیر انسدادی مشاهده می شود. سطح پایین FSH و مهار کننده B ، نشان می دهد که  غده هیپوفیز به درستی کار نمی کند ، که این امر به طور مستقیم بر اسپرماتوژنز تأثیر می گذارد. کاهش این دو هورومن را می توانیم در کریپتوزواسپرمیا ی غیر انسدادی مشاهده کنیم .

علت

کشف علل خاص کریپتوزواسپرمیا کار بسیار دشواری است. در بیشتر موارد ، مرد از ابتلا به این اختلال تا زمانی که شروع به بارداری کند، اطلاع ندارد. با این حال ، علل بالقوه را می توان با توجه به منشا آن ها در گروه های زیر طبقه بندی کرد:

علل قبل از بیضه

مواردی که تنظیم هورمونی اسپرماتوژنز را تغییر می دهند، از جمله شرایطی مانند هیپوگنادیسم ، یا عادت های ناسالم (تنباکو ، نوشیدنی های الکلی ، سموم محیطی و غیره).

علل بیضه

این علل ،بیضه ها را مستقیماً تحت تأثیر قرار می دهند، از جمله  ، هیدروسل ، ضربه ، واریکوسل …

علل پس از بیضه

آن ها باعث کریپتوزواسپرمیای  انسدادی می شوند، زیرا مانع از جریان اسپرم ها به خارج می شوند. به عنوان مثال می توان به انسداد مجرای انزالی ، وازکتومی و التهاب مجرای ادراری اشاره کرد. میزان شدت این علل تعیین می کند که آیا مرد از اولیگوزواسپرمیا ، کریپتوزواسپرمیا یا آزواسپرمیا رنج می برد.

درمان

راه حل های بالقوه برای درمان کریپتوزواسپرمیا فقط به علت یا دلایل آن بستگی دارد. اولاً ، اگر کریپتوزواسپرمیا ناشی از عدم تعادل هورمونی باشد که بر تولید اسپرم تأثیر گذارد ، یک درمان جایگزینی هورمون ممکن است برای تحریک تولید اسپرم در بیضه ها موثر باشد.

از طرف دیگر ، در مواردی که به دلیل اختلال بیضه مانند واریکوسل باشد، باروری ممکن است از طریق یک روش جراحی اتفاق افتد. متأسفانه ، روش های طبیعی زیادی برای بهبود کریپتوزواسپرمیا وجود ندارد. پیروی از یک رژیم غذایی متعادل ، با غذاهایی که سرشار از آنتی اکسیدان و غیره هستند  و عادات سبک زندگی سالم می تواند به تولید اسپرم با کیفیت کمک کند.

کریپتوزواسپرمیا و بارداری

مردان مبتلا به کریپتوزواسپرمیا که مدت هاست در تلاش برای باردار شدن هستند ، به دلیل شمارش کم اسپرم ، دستیابی به یک بارداری طبیعی  برای آن ها بسیار دشوار است. کارشناسان توصیه می کنند زوجینی که سعی در به دنیا آوردن فرزند دارند مناسب ترین درمان برای آن ها استفاده از روش های کمک درمانی (IVF, ICSI)  می باشد.

به این ترتیب ، می توان مورفولوژی و تحرک اسپرم را قبل از اقدام با IVF,ICSI بررسی کرد.یک عارضه احتمالی که ممکن است در صورت انتخاب درمان IVF,ICSIرخ دهد این است که کیفیت اسپرم جمع شده کاهش یابد و هیچ اسپرم زنده ای وجود نداشته باشد.

در این حالت ، دو راه برای زوجین وجود دارد:

انجماد تخمک : برای اینکه زن تحت چرخه دیگری از تحریک تخمدان قرار نگیرد ، تخمک های بدست آمده در اولین چرخه تحریک IVF,ICSIتا زمان بازیابی جنین زنده منجمد می شوند.

بیوپسی بیضه: پزشک سعی می کند اسپرم را مستقیماً از بیضه از طریق بیوپسی بیضه بدست آورد ، روشی که از نظر پزشکی با نام استخراج اسپرم بیضه (TESE)  شناخته می شود.

برای جلوگیری از این امر ، توصیه می شود مردان مبتلا به کریپتوزواسپرمیا قبل از شروع چرخه IVF,ICSIچندین نمونه اسپرم را که حاوی اسپرم زنده هستند ، ذخیره کنند. با انجام این کار ، در صورتی که نمونه منی جمع آوری شده در روز بازیابی تخمک حاوی اسپرم صفر باشد ، می توان به نمونه منجمد روی آورد.

فاکتورهای پس از بیضه ای و ناباروری مردان

فاکتورهای پس از بیضه ناباروری مردان – علل و درمان آن

فاکتورهای پس از بیضه ای در مردان نابارور به فاکتور هایی گفته می شود که پس از تولید اسپرم و ترک بیضه، اسپرم را تحت تأثیر قرار می دهند. معمولاً علت اصلی این نوع ناباروری به خاطر انسداد در مجاری منی می باشد که از خروج انزال توسط مجاری جلوگیری می کند.

علت

دلایل ناباروری به خاطر فاکتورهای پس از بیضه ای،  مربوط به حمل و نقل اسپرم و یا منی است. عدم انزال به عنوان  anejaculation شناخته می شود. در این حالت ، مرد قادر به دفع منی یا  مایعی که اسپرم را حمل می کند، نمی باشد .

از طرف دیگر ، ممکن است انزال وجود داشته باشد، اما در سمن، اسپرم وجود نداشته باشد یا غلظت آن بسیار کم باشد. این تغییرات به ترتیب به آزواسپرمی و الیگوزواسپرمی معروف هستند. در هر دو مورد ، دستیابی به یک بارداری طبیعی بسیار پیچیده یا غیرممکن خواهد بود.

۱- انسداد مجرای منی

مجاری منی یا اسپرم، مجاری هستند که اسپرم را از بیضه ها به خارج دستگاه تولید مثل مردان هدایت می کنند که در زیر به آن ها اشاره شده است:

  • اپیدیدیم
  • مجاری وازادفران
  • مجرای ادراری

هرگونه ضربه یا عفونت در هر یک از این مجاری یا قسمت های مجاور آن­ ها می تواند منجر به انسداد شود و از عبور اسپرم جلوگیری کند. ناهنجاری دیگری که می تواند در این گروه گنجانده شود، عدم وجود مادرزادی دو طرفه واز دفرانس است . این بیماری یک تغییر ژنتیکی است که در اکثر بیماران مبتلا به فیبروز کیستیک که باعث آزواسپرمی انسدادی می شود، دیده شده است. یکی دیگر از علل های انسداد مجاری انزالی  در بزرگسالان،  وازکتومی می باشد.

۲-آلودگی سمن

عفونت های باکتریایی مجاری منی یا غدد ضمیمه ای دستگاه تناسلی مردان می تواند باعث ایجاد زخم و انسداد در مجاری شود. بیماری هایی که در زیر به آن اشاره شده است سبب انسداد مجاری انزالی می گردد.

  • پروستاتیت: عفونت و التهاب پروستات.
  • اپیدیدیمیت: ، عفونت و التهاب اپیدیدیم.
  • دفرنتیت: عفونت و التهاب مجاری دفران
  • عفونت مجرای ادراری: عفونت و التهاب مجرای ادرار.

اگر می خواهید در این مورد بیشتر بخوانید، توصیه می کنیم پست های دیگر سایت اسپو را که با عنوان عفونت های اسپرم و و ناباروری مردان ، عفونت و التهاب اپیدیدیم. می باشد را مطالعه کنید.

۳-ناتوانی جنسی

ناتوانی جنسی یا اختلال نعوظ به ناتوانی مرد در حفظ آلت تناسلی گفته می شود در این بیماری مرد به ندرت از رابطه جنسی لذت می برد. بدیهی است که اگر مرد نتواند رابطه جنسی برقرار کند، احتمال بارداری در زن از بین می رود.

۴-انزال برگشتی

انزال رتروگراد تغییر در دستگاه تناسلی مردان است که شامل ناتوانی مرد در دفع منی از طریق مجرای ادرار است. در این بیماری ، انزال مرد در مثانه قرار می گیرد و امکان یافتن اسپرم در ادرار را فراهم می کند. دلایل احتمالی انزال رتروگراد دیابت ، فشار خون و جراحی در پروستات ، کیسه صفرا یا مجرای ادرار است.

درمان برای رسیدن به بارداری

اولین علامتی که ممکن است نشان دهنده تغییر در مجاری منی باشد، تعداد کم اسپرم در آزمایش سمینوگرام است. مردان مبتلا به  الیگواسپرمیا ( تعدادکم اسپرم) با لقاح آزمایشگاهی (in vitro)  می توانند به بارداری موفق دست پیدا کنند. اما هنگامی که مرد با آزواسپرمی تشخیص داده شود ( یعنی عدم وجود اسپرم در بدن) در این حالت ، دو اتفاق می تواند رخ دهد: یا مرد مبتلا به آزواسپرمی انسدادی است یا مبتلا به آزواسپرمی غیر انسدادی می باشد.

در آزواسپرمی انسدادی ، مرد در بیضه هاش اسپرم تولید می کند، اما اسپرم ها نمی توانند به بیرون منتقل شوند . بنابراین، جمع آوری اسپرم با روش هایی مانند بیوپسی بیضه یا آسپیراسیون اپیدیدیم ضروری خواهد بود. در سایت اسپو می توانید در ارتیاط با بیوپسی بیضه مطالعه کنید.

بیوپسی بیضه :

نمونه برداری از بیضه یا همان بیوپسی بیضه بدلیل عدم اسپرم در مایع انزالی انجام می گیرد. در این نمونه برداری یک تکه کوچک از بیضه برداشته می شود. البته این تکه های نمونه می تواند از یک بیضه یا هر دو بیضه برداشته شود. تکه های نمونه گیری شده برای بررسی از نظر کیفیت اسپرم و وجود اسپرم مورد ارزیابی قرار می گیرد. از اسپرم های بدست آمده برای باروری تخمک ها با استفاده از تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی  ICSI و به دست آوردن جنین استفاده می شود.

آسپیراسیون اپیدیدیم:

آسپیراسیون اسپرم به طور مستقیم از اپیدیدیم صورت می گیرد. اپیدیدیم لوله ای است که در پشت بیضه ها قرار گرفته است. اسپرم در اپی دیدم بالغ می شود ، بنابراین میتوان اسپرم با کیفیت بهتری را با این روش به دست آورد.

 

 

 

 

 

پروتامین اسپرم و ناباروری مردان

مقدمه

در بدن انسان ۶۰ تریلیون سلول وجود دارد.هر سلول دارای DNA در یک هسته کوچک است که اطلاعات ژنتیکی فرد را در خود جاداده است. واحد اصلی سازماندهی DNA ژنوم، کروماتین است که به صورت یک فیبر ۱۰ نانومتری در هسته سلول وجود دارد. در ساختار کروماتین، هیستونها جزء پروتئینهای اصلی میباشند که این پروتئینها غنی از اسیدآمینه های لیزین و آرژنین هستند. ساختار کروماتین حاوی یک رشته پلیمر DNA به همراه پروتئین های هیستونی H4 وH2B H2A, H3 است.در طی سال های اخیر محققین نشان داده اند که برخلاف سلول های سوماتیکی، هسته اسپرم مهره داران به دلیل جایگزینی هیستون ها با پروتامین ها، دارای کروماتین متراکم تری هستند.

 

فرایند اسپرماتوژنز

اسپرماتوژنز در پستانداران یک پروسه تخصص یافته است که باعث تقسیم و تمایز سلول های بنیادی اسپرماتوگونی به اسپرم بالغ می شود.  این پروسه شامل چندین فاز است.

  • فاز تکثیر میتوزی (سلول های بنیادی اسپرماتوگونی، یا خودنوزائی می کنند و یا به سلول های اسپرماتوسیت تمایز می یابند).
  • فاز میوزی (سلول های اسپرماتوسیت در طی دو مرحله تقسیم میوز، به اسپرماتید هاپلوئید گرد تمایز می یابد).
  • فاز اسپرمیوژنز که در این مرحله یکسری تغییرات مورفولوژیکی و سیتولوژیکی رخ می دهد که سبب تبدیل اسپرماتیدهای گرد به اسپرم های بالغ با سر کشیده می گردد.

ازجمله تغییرات اصلی در مرحله اسپرمیوژنز، تغییراتی در کروماتین اسپرم های هاپلوئید است که باعث متراکم شدن کروماتین اسپرم می گردد. در اولین مرحله از متراکم شدن، هیستون های مخصوص بیضه به جای هیستون های سوماتیک قرار می گیرند.

عملکرد پروتامین ها

در بیضه هیستون H1 وجود ندارد و هیستون H2 به دو شکل متفاوت H2AX و H2AZ دیده می شود و هیستون های H3 وH4 استیله هستند. استیله شدن بیش ازحد هیستون ها، باعث می گردد میل اتصال آن ها به DNA کمتر شده و DNA به حالت آزاد در آید. سپس با فعال شدن آنزیم توپوایزومراز، دو رشته ی DNA شکسته شده و اجازه می دهد. هیستون های بیضه با پروتئین های انتقالی ۱ و ۲ (TNP1)و (TNP2) جایگزین شوند و در نهایت( TNP (proteins nuclear transitionها با پروتامین های فسفریله جایگزین شده و باعث شکل گیری ساختارهای حلقوی (توروئیدال)و فشردگی DNA در هسته خواهند شد. پروتامین های پستانداران دارای باقیمانده های اسیدآمینه آرژنین می باشند که این اسیدآمینه باعث خنثی شدن بار منفی فسفات های DNA شده و درنتیجه باعث اتصالات قوی آن ها با رشته DNA خواهند شد.

همچنین این پروتامین ها حاوی اسیدآمینه سیستئین نیز می باشند که این اسیدآمینه ها سبب اتصالات دی سولفیدی درون مولکولی بین پروتامین ها شده و درنتیجه باعث فشردگی DNA اسپرم و افزایش پایداری کروماتین اسپرم می شوند. ژنوم انسان دو نوع پروتامین را کد می کند که شامل: پروتامین ۱( P1 )و پروتامین ۲( P2 ) است.

در مطالعاتی که روی پروتامین p2انجام دادند دریافتند  که P2 دارای گروه های کمتری از اسیدآمینه سیستئین است، بنابراین پیوندهای دی سولفیدی کمتری را ایجاد می نماید و این به لحاظ نظری، DNA را بیشتر آسیب پذیر نموده و باعث تغییر در بیان P2 خواهد شد. مشاهدات نشان داده اند که تغییر در بیان P2 در مردان نابارور رایج است.

تاثیر سیگار بر پروتامین

نتایج مطالعه دیگری که اثر سیگار کشیدن بر روی نسبت mRNA پروتامین ۱ و ۲ در اسپرم مردان نابارور را بررسی کرده، بیانگر این مطلب است که سیگار کشیدن سبب ایجاد عوامل استرس اکسیداتیو گردیده و همچنین اثر منفی بر روی اسپرم و درنهایت منجر به کاهش غیرطبیعی سطح mRNA پروتامین و ناباروری مردان سیگاری میگردد؛ بنابراین بررسی نسبت mRNA پروتامین اسپرم به عنوان یک فاکتور برای پیش بینی کیفیت اسپرم و قدرت باروری مطرح میگردد.

 

اختلالات در اسپرماتوژنز

تحقیقات اخیر مشخص نموده اند که در افراد بارور، نسبت پروتامین p2: p1 نزدیک به یک است؛ و تغییر در نسبت P1 به P2 می تواند منجر به نقایص اسپرماتوژنز و لقاح و باروری گردد که این اختلالات  را میتوان به دو علت نسبت داد؛

۱ )عملکرد غیر طبیعی تنظیم کننده های رونویسی و ترجمه

۲ )پروتامین ها به عنوان نقاط تنظیم بازرسی در اسپرماتوژنز عمل می کنند. و در نتیجه بیان غیرطبیعی آن می تواند القا پروسه آپوپتوز و کاهش کیفیت پارامترهای اسپرمی ازجمله تعداد، تحرک و مورفولوژی را به همراه داشته باشد.

کاهش پروتامین یا اختلال  در نسبت P2:P1 ،آسیب DNA را در افراد افزایش می دهد. علاوه بر این مشخص گردیده که عفونت های باکتریایی نیز می توانند سبب بروز اثرات منفی بر تراکم کروماتین اسپرم و نسبت P2:P1 گردد و همچنین، در این مطالعه ارتباط منفی بین عفونت های باکتریایی و پارامترهای اسپرمی (غلظت و تحرک)گزارش شده است .

همچنین دانشمندان در گزارش های دیگری نیز اذعان نموده اند که هر گونه نقص و تغییر در بسته بندی کروماتین، باعث شده که اسپرم در برابر فاکتورهای مخرب مانند: اندونوکلئازها و رادیکال های آزاد آسیب پذیر شود. و در نهایت منجر به فراگمنتاسیون DNA و کوتاهی طول تلومر گردد.

در این راستا ارتباط معکوس بین اسپرمهای حاوی آسیب DNA و کمبود پروتامین با طول تلومر یافتند که این موضوع بیانگر این مطلب است که بسته بندی غیرطبیعی کروماتین، سبب کوتاهی طول تلومر اسپرم و درنتیجه تأثیر منفی بر میزان باروری اسپرم می گذارد .

عوامل موثر در آسیب DNA

علاوه بر کمبود پروتامین، عوامل متعددی می تواند در آسیب DNA اسپرم نقش داشته باشد که شامل موارد زیر است:

۱ )آپوپتوز (مرگ برنامه ریزی شده سلول) در روند اسپرماتوژنز

۲ ) نقص در فعالیت توپوایزومراز ۲ :دریافتند که حذف پروتامین ها در اسپرم منجر به برش کامل DNA به وسیله ی توپوایزومرازها و آنزیم نوکلئاز شده و این نشان دهنده ی پروتامینه شدن ناقص است که درنتیجه باعث افزایش آسیب DNA و ناباروری خواهد شد.

۳ )افزایش تولید ROS( گونه های فعال اکسیژن)و آسیب DNA اسپرم: بسته بندی محکم DNA و حضور آنتی اکسیدان ها در مایع پلاسما باعث محافظت DNA در برابر استرس اکسیداتیو خواهد شد. مطالعات متعددی نشان داده اند که اسپرمهایی که در معرض ROS قرارگرفته اند، آسیب DNA و تغییرات کروموزومی در آن ها بیشتر بوده است.

 

گلوبوزواسپرمی و پروتامین

محققین دریافتند که بین بیماران نابارور گلوبوزواسپرمی ( اسپرم های سر گرد) و کاهش پروتامین ارتباطاتی وجود دارد. گلوبوزواسپرمی یک ناهنجاری شدید مورفولوژی اسپرم است که منجر به ناباروری اولیه و کاهش لقاح پس از تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI )خواهد شد. عدم فعال شدن تخمک به عنوان عامل اصلی شکست در لقاح پس از ICSI در نظر گرفته میشود؛ بنابراین فعالسازی مصنوعی تخمک  Artificial Activation oocyte ) AOA) معمولا به همراه ICSI انجام خواهد شد.

نتیجه

تراکم هسته اسپرم ازجمله رخدادهای اصلی در فرایند اسپرمیوژنز است. هرگونه نقص در بسته بندی کروماتین می تواند باعث کمبود پروتامین در ساختار کروماتینی اسپرم گردد.  و لذا به جای تراکم هسته، کروماتین حالت ازاد به خود می گیرد که در برابر حمله رادیکال های آزاد در امان نیست و منجر به استرس های اکسیداتیو می شود؛ بنابراین، ساختار DNA اسپرم مستعد شکستگی می گردد و این اسپرم ها توانایی باروری تخمک را ندارند و درنهایت کاهش پتانسیل باروری فرد را موجب میشوند. با استفاده از درمان آنتی اکسیدانی میتوان تا حدی فرایند اسپرماتوژنز را بهبود بخشید تا اسپرم تولیدشده با تراکم مناسب کروماتین و کیفیت بهتری ازلحاظ شکل، تحرک و تعداد برخوردار باشد.